Descendants of Ηλίας Δημήτριος Φλέσσας

Generation 1

Notes for Ηλίας Δημήτριος Φλέσσας:

Σημειώσεις ΗΛΊΑΣ ΔΗΜΉΤΡΙΟΥ ΦΛΈΣΣΑΣ:

'Αδελφος τού Ποπαφλέσσα. 'Εγεννήθη στην Πολιαννή το 1769. 'Απο τούς προεστούς τής 'Επορχίας Λεονταρίου.

Κατά τον Π. 'Αργυρόπουλο από το 1815 είχε έγκατασταθεί στή Σμύρνη ώς έμπορος, έπέστρεψε δέ στήν Πολιανή το έτος 1818.

Καίτοι δέν αναφέρεται ώς "Φιλικός" είς το'Αρχείον Σέκερη, πρέπει να δεχθούμε ότι είχε μυηθή στά "μυστήρια τής έταιρείας" διότι o Παπαφλέσας, κατά το αρχείο του Σέκερη, τον ορίζει ανταποκριτή του, όταν ο τελευταίος έμυήθη είς τά τής έταιρείας.

Εις την εν Βαλτετσίω μάχην υπήρξε μετά των αδελφών του Νικήτα και Ιωάννου εκ τω ηγετών των Ελλήνων πολεμιστών. Κατά την άλωση της Τρομπολιτσάς εισήλθεν πρώτος εις την πόλιν επι κεφαλής των Μεσσηνίων δια της πύλης του Λεονταρίου, τραυματισθείς όμως καιρίως απέθανε μετά απο τρείς ημέρες.

Κατά αναφορά των τρειών γιών του στις 24 Νοεμβρίου 1846 "...παρευρέθη εις διαφόρους μάχας καί ιδίως εις την Καρύταιναν, Βαλτέτσιον,Τρίπολης όπου υπερασπιζόμενος γεναίως την τιμήν, την δόξαν και ελευθερίαν του Έλληνος, προσέφερεν εαυτόν τραυματισθής βαρέως και θανών εκ τούτου."

'Αναφέρεται ως Φιλικός εις τα 'Αρχεία τής Τσαρικής 'Αστυνομίας (βλ. Πελοπονν. Πρωτοχρονιά 1964 σελ. 342)                      1817 'Επισόδειον Μονής Ρεκίτσας.

-1819 "Ελαβε μέρος στή μυστική σύσκεψη τών οπλαρχηγών πού έγινε στήν 'Ιερά Μονή Βελανιδιάς, Κολαμάτας (Μαίος 1819) όπου άνεκοινώθησαν σχέδια καί αποφάσεις τών έν Βουκουρεστίω Φιλικών σχετικώς μέ τήν προπαρασκευήν και τήν έν καιρώ έναρξιν τού 'Αγώνος. (Γ. 'Αναπλιώτης: Το ημερολόγιον τού 'Αγώνος έν Μεσσηνία. Καλαματα 1971. σελ.Ι5)

Συμμετέχει στήν πολιορκία τής Καρύταινας. Μετα τή διάλυσι τού στρατοπέδου τής πολιορκίας, oι Τούρκοι πέρνουν τούς πολιορκημένους τής Καρύταινας καί μεταβαίνουν είς Τρίπολιν."... Τοτε κατά το μέρος τού Φραγκόβρυσου ήτο.., Ηλίας Φλέσσας.. καί τούς έτουφέκισαν ξέμακρα" (Φωτάκος. 'Απομνημονεύματα. σελ.76)

ΒΑΛΤΕΤΣΙ: Ο Φωτάκος μας λέει: "... Τήν 16 'Απριλίου (1821) έπήγαμεν είς το Βαλέτσι (σ.σ. σύστασις στρατοπέδου, όπερ διελύθη) ήτο σχεδόν το όλον τής Πελοποννήσου ... όλοι oι καπεταναίοι τής Μάνης καί τής Μεσσηνίας, ... ο 'Ηλίας Φλέσσας .:." (Φωτακος. βλ. σελ. 94,95) 12-13 Μαίου 1821 Μάχη του Βαλτετσίου.

Τα ταμπούρια κρατούν 4 Φλεσσαίοι, με 845 άνδρες, ο Νικήτας καί Ηλίας αδέλφια του Παπαφλέσσα και οι δυό υιοί το Ηλία Δημήτριος καί Γεώργιος, χιλίαρχοι.

Ο Κεχαγιάμπεης εγκαταλύπει το πεδίον της μάχης αφίνοντας πίσω του 514 νεκρούς καί 635 τραυματίες. "Ελληνες έπεσαν 4 καί ετραυματίσθησαν

Ηλίας Δημ. Φλέσσας (Χρ. Παρασκευόπουλος, Ο Παπαφλέσσας και το Μανιάκι, Καλάμαι 1938)

Ο Αμβρόσιος Φραντζής στην Επίτομη Ιστορία της Αναγεννηθείσης Ελλάδος τόμος Β' σελις 15 καί 16 αναφέρει

...Ο Ηλίας Φλέσσας ήτον ο μόνος όστις περιεφέρετο ατρόμως εις τά ταμπούρια τής εν Βαλτετζίω μάχης, καί διανέμων φυσέκια εις τους μαχομένους "Ελληνας, εμψυχώνων αυτούς, εφώναζε "Κτυπάτε αδέλφια τούς εχθρούς καί η νίκη είναι ιδική μας."

Ο Φωτακος συνεχίζει: Κατά τήν σύστασιν τού στρατοπέδου είς 'Αγ. Βλάσην (σ.σ. πολιορκία Τριπόλεως) είς τήν θέσιν "Μύτικας" μεταξύ αλλων οπλαρχηγών ο 'Ηλίας Φλέσσας μέ τούς Λεονταρίτας, ... (ο.δ. σελ. 146)

'Η πολιορκία τής Τριπολεως "στενεύει" Ο Κεφάλας έκράτει ... μεταξύ τής Πόρτας τού Μιστρά καί Λεονταρίου. ... Oi Φλεσσαίοι ... ,έπιασον πλησίον τού Κεφάλα έπάνω είς τήν Παλουκόραχιν."

(Φωτακος: ό.α. σελ.157, 158)

"Κατά τήν άλωσιν τqς Τριπολεως είσείλθε πρώτος είς τήν πόλιν επικεφαλής τών Μεσσηνίων διά τής πύλης τού Λεονταρίου, τραυματισθείς ομως καιρίως απέθανε μετά τρείς ήμέρας." (Μεγ. 'Ελλ. 'Εγκυκλ. τού "Πυρσού" Τομος ΚΔ σελ. 63)

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

Περί προκοδοτήσεως τινών ορφανών

ΟΘΟΝ ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΕΛΑΑΔΟΣ

'Επί τή προτάσει τής 'Ημετέρας έπί τών Οίκονομικών Γραμματείας, αποφασίζομεν καί διατάττομεν τα έξής.

Είς τας Κυρίας Παναγιώταν καί Mαρίαν, θυγοτέρας τού ποτέ οπλαρχηγού 'Ηλία Φλέσια αδελφού τού Γρηγορίου Δίκαιου (Παπαφλέσα) να δοθώσι χάριν προικοδοτήσεως καί είς λογαριασμόν τών όσων η οίκογένεια ούτών έχει να λαμβάνη διά παλαιάς απαιτήσεις καλλιεργήσιμος γή έκ τών διαθεσίμων έθνικών, όπου ήθελον ζητήσει δραχμών τριών χιλιάδων πεντακοσίων αρ. 3500 διά μίαν έκτασιν κατ' έκτίμησιν.

'Η 'Ημετέρα επί τών Οίκονομικών................

'Εν 'Αθήναις, τήν 18(30) Σεπτεμβρίου 1842

ΟΘΩΝ

Ο Διευθυντής τής έπί τών Οικονομικών Γρσμματείας Γ.Κ. Τισαμενός (Φ.Ε.Κ. 21/1842. "Εκτακτον Παραρτημα σελ. 137)

Κατά τήν απο 14/11/1846 αναφοράν τής χήρας συζύγου του Αίκατερίνης: "ο 'Ηλίας Φλέσσας, πρώτος μετοξύ τών κατά τήν Πελοπόννησον έταιριστών μυηθείς τό μυστήριον τής Φιλικής 'Εταιρείας παρά τού αδελφού του αειμνήστου Γρηγορίου Φλέσσα δέν έλειψε νά έκπληρώση πιστώς τόν οποίον έδωκεν όρκον. "Οθεν πρό τής 'Επαναστάσεως κατηχήσας πολλούς πρός τόν σκοπον τούτον, αμα ανεπετάθη ή 'Ιερά τής 'Ελευθερίας σημαία, ένεδύθη τα όπλα του καί τρέχων είς τάς διαφόους ανάγκας τής πατρίδος, προεκινδύνευσεν καί ούδένα λογιζόενος τήν κατοναλισκομένην κατάστασίν του (=περιουσίαν) καί τήν αναγκαίαν είς τήν οικογένειάν του προστασίαν του.

Μέ τοιούτον ακραιφνή ζήλον προσφερόμενος παρευρέθη είς διαφόρους μάχας καί ίδίως είς τήν Καρύταιναν, Βαλτέτσι, Τρίπολιν, οπους ύπερασπιζόμενος γενναίως τήν τιμήν, τήν δόξαν καί τήν έλευθερίαν τού "Ελληνος προσέφερεν έαυτόν, πληγωθείς βαρές (σημ: Μ.Η. Φερέτου: κτυπηθείς μέ μαχαίρι προφανώς) και θανών έκ τούτου." ('Αρχείον 'Αντιγάφων Μ.Η. Φερέτου Κατα τήν αύτήν ήμερομηνίαν (14 Νοεμβρίου, 1846) τα παιδιά του'Ιωάννης, Παναγιώτης καί 'Ηλίας ύπέβαλον αίτησιν προς τήν έπί τού αγώνος έξεταστικήν έπιτροπήν καί ζητούν ώς γνήσιοι κληρονόμοι τού πατρός των 'Ηλία καί τών αδελφών των Γεωργίου καί Δημητρίου την ανάλογον αποζημίωσιν.

"... έμυήθη είς τα μυστήρια τής έταιρείας μεταξύ τών πρώτων ύπο τού οδελφού του Γρηγορίου ... προ τής έπαναστάσεως κατήχησε πολλούς ... άμα ανεπετάσθη ή 'Ιερά τής έλευθερίας μας σημαία ένδύθη τά όπλα καί τρέχων είς τας διαφορους ανάγκας τής πατρίδος προεκινδύνευε ... παρευρέθη είς διαφόρους μαχας καί ίδια είς τήν Καρύταινα, Βαλτέτσι, Τρίπολιν όπου ... προσέφερεν έαυτόν πληγωθείς βαρέως καί θανών έκ τούτου"

Αύτά τα τρία Θύματα προσέφερεν είς τον Βωμόν τής 'Ελευθερίας ο οίκος μας .

Τήν 12 'Ιουνίου 1865 ή Αίκσατερίνη Χα 'Ηλία Φλέσσα δι' αναφοράς της αίτείται αύξησιν τής συντάξεώς της από 25 σέ 100 δρ. Την 15ην Ιουνίου 1865 έλαβεν απάντησιν απο τον Δήμαρχον Καλαμών Μαυρομιχάλην οτι της εγκρίνετε η νόμιμη αύξηση, "Αρρενα τέκνα του: Δημήτριος, έπεσε στό Μανιάκι, Γεώργιος, έπεσε στό Ναυπλιον, 'Ιωάννης, Παναγιώτης και Ηλίας .

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΥΣ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΜΑΝΙΑΤΕΣ ΚΑΙ ΜΕΣΣΗΝΙΟΥΣ

Η ΝΙΚΗ ΣΤΟ ΒΑΛΤΕΤΣΙ ΤΗΣ 12-13 ΜΑΊΟΥ 1821

Υπό ΣΤΑΥΡΟΥ Γ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗ

Η νίκη της 12-13 Μαΐου 1821 στο Βαλτέτσι αποτελεί το φωτεινό ορόσημο, που θεμελίωσε την ελπίδα της νίκης και έδωσε το όραμα της λευτεριάς στους επαναστατημένους Έλληνες.Μανιάτες, Μεσσήνιοι και λίγοι Αρκάδες οχυρωμένοι στα ταμπούρια του Βαλτετσίου, αμύνθηκαν με επιτυχία στις επιθέσεις των Τούρκων της Τριπολιτσάς, που ανέρχονταν περίπου σε 10-12.000 άνδρες υπό την ηγεσία του πολέμαρχου Κεχαγιάμπεη Μουσταφά.

Πολλά επαναστατικά σώματα Ελλήνων οπλαρχηγών από διάφορα μέρη της Πελοποννήσου, που πολιορκούσαν την Τριπολιτσά, έσπευσαν να βοηθήσουν τους αμυνόμενους. Μετά από σκληρό αγώνα, βλέποντας οι Τούρκοι το ακατάβλητο των Ελλήνων που κρατούσαν τα ταμπούρια και τη συνεχή αύξηση των επιτιθεμένων επαναστατών που τους χτυπούσαν στις πλάτες τους, αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.

Η επιστροφή τους στην Τριπολιτσά έγινε φυγή επονείδιστη και οι περήφανοι κατακτητές πετούσαν τα όπλα τους, για να φτάσουν γρηγορότερα και να ξασφαλίσουν καταφύγιο πίσω από τα τείχη της πρωτεύουσάς τους.Η νίκη ήταν αναμφισβήτητα όλων των Ελλήνων πολεμιστών. Ακόμη κι αυτοί που δεν πρόλαβαν να φθάσουν στο πεδίο της μάχης, με την απόμακρη παρουσία τους ενδυνάμωσαν το φόβο των Τούρκων, οι οποίοι υποχρεώθηκαν σε φυγή.

Αλλά οι Μανιάτες και οι Μεσσήνιοι που πρωταγωνίστησαν στον άθλο του Βαλτετσίου, παραγκωνίστηκαν και έμειναν θεατές στο στεφάνωμα ως νικητή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Ο τελευταίος καρπώθηκε ολοκληρωτικά μια νίκη, από την οποία δεν του ανήκε παρά μόνο ένα μικρό μερίδιο.Σε μια αναφορά1 της 26 Σεπτεμβρίου 1824 περιγράφεται για πρώτη φορά η νικηφόρος μάχη του Βαλτετσίου από τον Οιτυλιώτη Ηλία Τσαλαφατίνο και τον αδελφό του Ιωάννη Κατσανό2, που πρωταγωνίστησαν στο θρίαμβο.Ο Ηλίας Τσαλαφατίνος είναι μια ξεχασμένη ηρωική μορφή της επαναστάσεως του 1821, ο οποίος στις ημέρες μας έπρεπε να έχει προβληθεί στους νέους σαν πρότυπο, αντί να καλύπτεται από το αδιαφανές πέπλο της λήθης ή ακόμη και της αγνωμοσύνης των Νεοελλήνων.

Μα κι αν ακόμη έχουμε να επιδείξουμε από την επανάσταση πολλούς γενναίους πολεμιστές, δεν υπάρχει άλλος απαλλαγμένος από αρχομανία και ιδοτέλεια σαν τον Ηλία Τσαλαφατίνο. Αυτός είναι ο μοναδικός3 που δεν δέχτηκε το βαθμό του αντιστρατήγου που του απονεμήθηκε και όπως το δικαιολόγησε, μπορούσε πρόθυμα να πολεμά και χωρίς αυτό το αξίωμα. Όταν ακόμη η διοίκηση του χορήγησε 2.000 γρόσια, είπε το ανεπανάληπτο: "αν και πτωχός δεν τα δέχομαι, δια τον λόγον ότι το έθνος είναι πτωχότερον".

Στο απόσπασμα της αναφοράς αυτού του ηρωίκού Μανιάτη για τη μάχη της 12-13 Μαΐου 1821 στο Βαλτέτσι περιλαμβάνονται τα ακόλουθα, αρχίζοντας την περιγραφή του από τα Βέρβενα, στα οποία βρέθηκε στις αρχές του μήνα:"Εκείνον τον καιρόν ήλθε και ο μακαρίτης καπ. Κυριακούλης εις Δέρβενα, και απεφασίσαμεν να πάμεν να παντήσωμεν τον μακαρίτην Μπεηζαντέ (Ηλία Μαυρομιχάλη) οπού ήτον εις του Πάπαρη, και οπού το εκρίναμεν εύλογον να πλησιάσω, καθώς ανταμώθημεν.

Ο μακαρίτης Κυριακούλης ήθελε να πάμε εις ένα βουνόν να είμασθε καρσί (κατ' ευθείαν απέναντι) εις τα Δέρβενα, ο δε ήρωας Μπεηζαντές και εγώ ηθέλαμεν εις Βαλτέτζι, και έτζι υπήγαμεν, πηγαινάμενοι εκεί αμέσως ο Μπεηζαντές και ο Ηλίας Φλέσσας, και αυτός ήτονε ήρωας. Εζαλώθημεν πέτρες και ως το βράδυ ετελειώσαμεν του Κυριακούλη το ταμπούρι. Εις τον ίδιον καιρόν εμεράσαμεν τα ταμπούρια. Ο μακαρίτης Μπεηζαντές με τους δύο Φλεσσαίους επήραν το εδικό τους. Ο δε Γιάννης Μπεηζαντές με Οικο&ltνο&gtμόπουλο και με Κεφάλα έπιασαν το άλλο, ο δε Κατζανός με τους &ltΜ&gtΠουραίους έπιασαν την εκκλησίαν, ο δε δυστυχής Τζαλαφατίνος μου δώσανε το έξω ταμπούρι, και μου δώσανε τους Καλαματιανούς, αλλ' η τύχη μου πριν να ανοίξη ο πόλεμος μία ημέρα μου ήλθον εβδομήντα πέντε Λεονταρίται, και αμέσως έβγαλα τους Καλαματιανούς και εκράτησα εκείνους.

Την άλλην ημέραν, εις τας τρεις η ώρα έφθασαν οι εχθροί. Οι Λεονταρίται είναι γενναίοι, μα αμαθείς και μου εδειλίασαν βλέποντας ένα πλήθος όπου μας εμβήκαν εις τις πλάτες, οπού ήτον ο ίδιος ο Κεχαγιάς. Ετότες τους ωρκώθηκα, ότι όποιος βουληθή να φύγη εγώ τον σκοτώνω και τους παίρνω και τους βάνω κάθε ένανε εις τον τόπον του, και όντας να βγάζουν τα κεφάλια τους από πάνω τους έκαμα του καθενός το μασγάλι του, και τους εδιόρισα τα μισά τουφέκια να αδειάζουν, και τα μισά να γεμίζουν, και αν δεν πρωτοβαρέσω εγώ εσείς να μην σεισθήτε.

Σας ορκώνομαι την ορμήν των Αρβανιτών έως διακόσια μπαίράκια όπου οι μπαρακταραίοι έπεφταν, και κατόπιν οι άλλοι τα παίρνουν έως ήλθαν και μας τα στήσαν εις τα ταμπούρια μας, και από μέσα εμείς τους τα επήραμεν σκοτώνοντας όμως τους μπαρακταραίους, αλλιώτικα δεν ηύρα τζαρές να κόψω την ορμήν, τους έδειξα την τέχνην των στρατιωτών με τις πέτρες, και ετότες εκόπηκε η ορμή τους. Οι καλοί Έλληνες σαν έμαθαν την τέχνην έριχναν λιθάρι υπέρ τας τρεις οκάδας. Τα άλλα ταμπούρια είπαν να πάς (απάνω) του Τζαλαφατίνου το ταμπούρι, μα βοήθεια δεν ημπόρουνε να μου κάμουν διατί επολέμουνε όλα, και αν ήθελε πάγη το εδικό μου ταμπούρι ο Θεός συγχωρέση και τα άλλα. Με το βασίλευμα του ήλιου ήλθε ιμτάτι (βοήθεια) ο μακαρίτης ο Ηλίας, ο Φλέσσας με τον αδελφό του Νικήτα". Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της συμβολής του καθενός στη νίκη του Βαλτετσίου, θα πρέπει να εξετάσουμε τα γεγονότα από την αρχή.

Όταν στις 23 Μαρτίου 1821 απελευθερώθηκε η Καλαμάτα, όπως ο Θ. Κολοκοτρώνης είπε στη διήγηση4 των απομνημονευμάτων του: "...εκάμαμε συνέλευσι, πόθεν να πρωτοκινήσωμε τα στρατεύματα. Οι Καλαματιανοί εκατάφεραν τον Μπέη να πάμε εις την Κορώνη δια να μην βάλουν σπαθί οι Τούρκοι στους Χριστιανούς. Εγώ δεν εστρέχτηκα, είπα να πάμε εις την παλαιάν Αρκαδίαν, εις το κέντρο δια να βοηθούμε τους άλλους. Τότενες τους είπα: εάν μου δώσετε βοήθεια από τούτο το στράτευμα, καλώς, ειμή αναχωρώ να υπάγω εις το Κέντρο.

Είχα λάβει γράμμα από τον Κανέλο5, μ' επροσκαλούσε, ότι είχε 10.000 άρματα, και να έμβω επί κεφαλής...".Δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η ιδέα στροφής προς το κέντρο του Μοριά ήταν έμπνευση που ανήκε αποκλειστικά στο Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Η ανάγκη πολιορκίας της Τριπολιτσάς από τους επαναστάτες ήταν γνωστή από τα Ορλωφικά. Επειδή όμως ο Θ. Κολοκοτρώνης γνώριΖε άριστα τον τόπο, ανέλαβε να οδηγήσει τα Ελληνικά σώματα προς τα μεσόγεια και αρχικά προς το Λεοντάρι, όπου υπήρχε ισχυρή τουρκική παροικία, η οποία όμως αυτοβούλως ασφαλίστηκε στην Τρίπολη.

Από την Ανατολική Μάνη και την επαρχία του Μυστρά ένα μέρος υπό τους Γρηγοράκηδες βάδισε εναντίον του κάστρου της Μονεμβασίας, ενώ συγχρόνως ένα άλλο σώμα υπό τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και τον Αντώνιο Νικολόπουλο στράφηκε προς το κέντρο της Πελοποννήσου και πήγε στη Βλαχοκερασιά, όπου και στις 10 Απριλίου διαλύθηκε από τους Τούρκους της Τριπολιτσάς. Επίσης το στρατόπεδο των Βερβένων σχηματίστηκε από το δεσπότη Βρεσθένης Θεοδώρητο, τον Παναγιώτη Γιατράκο, τον Αναγνώστη Κοντάκη και τον Παναγιώτη Ζαφειρόπουλο κ.α.

Ακόμη η συγκέντρωση των Καλαβρυτινών στο Λεβίδι δεν έγινε με οδηγία ή εντολή του Θ. Κολοκοτρώνη. Είναι άδικο να μονοπωλείται από έναν μια κίνηση που έγινε από πολλούς. Οι Πελοποννήσιοι καταδίωξαν τους Τούρκους της υπαίθρου και στη συνέχεια στράφηκαν προς τα γειτονικά τους κάστρα, ενώ όσοι δεν αντιμετώπιζαν κοντά τους Τούρκους κατευθύνθηκαν εναντίον της Τριπολιτσάς.

Είναι γνωστό ότι ο Θ. Κολοκοτρώνης με άνδρες του ΜούρτΖινου, και του Πετρόμπεη στράφηκε προς το κέντρο της Πελοποννήσου. Παράλληλα όμως και ανεξάρτητα από αυτόν βάδισε προς το Λεοντάρι και ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με άλλους Μανιάτες. Τελικά στον Άγιο Αθανάσιο της Καρύταινας ο Θ. Κολοκοτρώνης με τους Μανιάτες εμπόδισαν με επιτυχία τους Τούρκους του Φαναρίου (Ολυμπίας) να περάσουν από τη γέφυρα και τους ανάγκασαν να διαβούν τον ποταμό με απώλειες ανθρώπων και Ζώων.

Στη συνέχεια συγκεντρώθηκαν στην Καρύταινα πολλοί Έλληνες και πολιόρκησαν το κάστρο, στο οποίο εκτός από τους εντοπίους Οθωμανούς είχαν βρεί άσυλο και οι Τούρκοι της Ολυμπίας.Τουρκικός στρατός από την Τριπολιτσά την 1η Απριλίου ήρθε στην Καρύταινα σε βοήθεια των πολιορκουμένων και διέλυσε χωρίς δυσκολία το ελληνικό στρατόπεδο. Κατόπιν ο Θ. Κολοκοτρώνης, που παρουσιάζει από τότε τον εαυτό τους ως αρχηγό, έμεινε μόνος του στο Χρυσοβίτσι και αναγκάστηκε ο Παπαφλέσσας να του δώσει για συνοδό το Δημήτρουλα Δραγώνα από τη Σέλιτσα, για να μην τον φάνε οι λύκοι, όπως είπε.Από εκεί ο Θ. Κολοκοτρώνης συναντήθηκε στη Μαρμαριά με τους άλλους οπλαρχηγούς και όπως γράφει6: "...εστείλαμεν διαταγαίς εις την Μεσσηνίαν και Μιστρά, και εσυνάχθημεν εις του Μαρμαρά έως 1.200, και από εκεί να πιάσουμε το ΒαλτέτΖι οπού ήτον αγνάντια από τα Βέρβενα, από το Χρυσοβίτσι και Αλονίσθενα (Καρυτηνά ορδιά).

Στο ΒαλτέτΖι ευρίσκοντο ο ΜούρτΖινος, Γιατράκος, Κυριακούλης, Ηλίας ΜπεηΖαντές, Νικηταράς, Αναγνωσταράς, εγώ ήμουν επί κεφαλής...". Όταν στις 24 Απριλίου δέχτηκαν επίθεση του τουρκικού στρατού οι Έλληνες πάλι διαλύθηκαν.Στη διήγησή του για την πρώτη μάχη του Βαλτετσίου της 24 Απριλίου ο Θ. Κολοκοτρώνη αναφέρεται και στο αποτέλεσμά της 7: "...Το τουρκικό μέρος εκτυπήθη με το Γιατράκο, Κυριακούλη, Νικηταρά. Αυτοί υποχώρησαν, ετραβιούνταν, έφυγαν.

Εγώ ήλθα από πίσω, - επήγα και εγώ τον τορόν εκείνων. Φθάνοντας μερικοί του Πέτροβα και Σιώρη οι Τούρκοι άχισαν και έκαιγαν το Χωριό - τους φώναξα: σταθείτε γεροί, γιατί θα μας πνίξουν. Εστάθημεν 30, λαβώνομεν ένα μπαίραχτάρι. ΕτΖάκισαν οι Τούρκοι. Έφθασεν από τα Βέρβενα, Πιάνα και Χρυσοβίτσι μεντάτι, τους 'γυρίσαμεν, τους κυνηγήσαμεν εις τον Κάμπον, κάτω από την Βολέτταν (Μάκρη) μισή ώρα μακρά από την ΤριπολιτΖά...".Ο Αμβρόσιος ΦραντΖής8 περιγράφει διαφορετικά την έκβαση της μάχης: "...ούτω δε εξεστράτευσαν εκ Τριπολιτσάς υπέρ τας 7.000 Οθωμανοί πεΖοί τε και ιππείς, τους οποίους ιδόντες οι Έλληνες, τω όντι διελύθησαν άνευ τινός αντιστάσεως.

Οι δε Οθωμανοί κατεδίωξαν τους Έλληνας μέχρι τινός, και εσύναξαν αιγοπρόβατα, ίππους βόας, αγελάδας και λοιπά Ζώα αρκετής ποσότητος, δια να μεταφέρωσιν εις την ΤριπολιτΖάν. Κατ'εκείνην όμως την στιγμήν φθάσας ο Δ. Πλαπούτας με 450, και ευρών τους Οθωμανούς διηρεμένους δια την σύναξιν των Ζώων επέπεσεν επί της Οθωμανικής πτέρυγος, ήτις ετράπη εις φυγήν. Ευθύς δ' επανελθόντες και οι λοιποί Έλληνες, οίτινες έμενον εκεί πλησίον εις τας ορεινάς θέσεις, κατεδίωξαν τους Οθωμανούς άνευ Ζημίας θανάτου, ελευθερώσαντες μόνον τα Ζώα, χωρίς να αφήσουν ούτε καν ολίγα δια να ωφεληθούν οι Οθωμανοί...".Από τον Φωτάκο, υπασπιστή του Θ. Κολοκοτρώνη, πληροφορούμεθα τα ακόλουθα: "...Οι τούρκοι μας επήραν το χωρίον Βαλτέτσι και μας έσπρωξαν κατά το βορεινόν μέρος σιμά του χωριού, όπου είναι ο δρόμος των Αραχαμιτώ

Εκεί επολέμησαν μόνοι των οι μεγάλοι καπεταναίοι και τους εσταμάτησαν, άλλως έπιαναν ζωντανόν τον Κυριακούλη ... Οι καπεταναίοι τότε δεν είχαν ακόμη αναγνωρισθή καλά από τον λαόν. Κάθε χωρίον είχε ιδικόν του καπετάνιον, και δεν επαραχώρει εις κανένα άλλον την αρχηγίαν, ούτε οι γείτονές των ακολούθουν άλλον τινά. Τότε ως επι το πλείστον ήσαν ομάδες συγγενικα Μόνον η Καρύταινα είχεν αρχηγούς τους Δεληγιανναίους. Μετά δε την μάχην του Βαλτετσίου ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ως είπαμεν, ανωτέρω επαραχώρησεν την αρχηγίαν της Καρύταινας εις τον Θ. Κολοκοτρώνην. Έπειτα όμως οι Έλληνες έδιδαν την αρχηγίαν εις τους Μανιάτας καπεταναίους, τον Κυριακούλην και Ηλίαν Μαυρομιχάλη, και Μούρτσινον ως μάλλον εμπειροπολέμους, όταν αυτοί ευρίσκοντο εις τα στρατόπεδα, διότι και οι Τούρκοι τους εφοβούντο...

Την ακόλουθον ημέραν οι στρατιώται εδειλίασαν, άρχισαν να φεύγουν και κανένας εκτός των καπεταναίων δεν εξημερώθηκεν...Κανείς δεν δύναται να περιγράψη τα κλαύματα του Κολοκοτρώνη εις την περίστασιν αυτήν, μόνος με δέκα ανθρώπους έμεινεν. Επήραν και αυτοί τα άρματά των και ένα σουγλί εις το χέρι δια ραβδί να μη γλυστρούν, διότι ο τόπος ήτον από βροχήν και κατήφορος...".Από τα ανωτέρω φαίνεται ότι η πρώτη μάχη του Βαλτετσίου, όπου ο Θ. Κολοκοτρώνης φέρεται ως αρχηγός, ετελείωσε με αποτυχία, διάλυση των στρατευμάτων και κλάματα του ιδίου. Έκτοτε οι Έλληνες εμπιστεύονταν τους Μανιάτες και δέχονταν μόνο μαζί τους να αντιμετωπίζουν τους Τούρκους.

Tην εκ νέου εγκατάσταση Ελλήνων στο Βαλτέτσι, όπως αναφέρεται, συνέστησε και ο Θ. Κολοκοτρώνης με επιστολή του. Ο ίδιος κατείχε το Χρυσοβίτσι, ενώ στη θέση της Πιάνας είχε στρατοπεδεύσει ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ο Δημήτριος Πλαπούτας κ.ά. Οι τρεις αυτές θέσεις μπορούσαν να αλληλοβοηθούνται εύκολα σε περίπτωση τουρκικής προσβολής, γιατί το στρατόπεδο των Βερβαίνων ήταν κάπως απομακρυσμένο.

Φθάνοντας στο Βαλτέτσι10 ο Ηλίας Μαυρομιχάλης έδωσε το παράδειγμα, βάζοντας το πρώτο λιθάρι, για να χτιστεί κλειστό ταμπούρι, το οποίο θα ήταν ασφαλέστερο και ακολούθησαν όλοι με ενθουσιασμό, ώστε την ίδια ημέρα είχε τελειώσει η κατασκευή του. Σε αυτό το ταμπούρι, που πρέπει να ήταν το ανατολικό, κλείστηκε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης με 120 Μανιάτες, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Πρωτοσύγκελλος Μελέτιος Φραγκίσκος από την Αρεόπολη και η Μανιάτισσα χήρα Σταυριάνα Σάββαινα.

Στο επόμενο ταμπούρι οχυρώθηκαν ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με τον Ηλία και το Νικήτα Φλέσσα από την Πολιανή, αδελφούς του Παπαφλέσσα, με 250 άνδρες.Σε ένα βορεινό ταμπούρι κλείστηκε ο Ιωάννης Μαυρομιχάλης με τον Αναγνώστη Οικονομόπουλο από το Κουρτσαούση (Σπερχογεία), τον Παναγιώτη Κεφάλα από το Δυρράχη, τον παλαιό κλέφτη Γερο-Μήτρο Πέτροβα από τη Γαράντζα - που χαρακτηρίζεται ως το καλύτερο τουφέκι της Μεσσηνίας - το Δημήτριο Παπατσώνη από το Ναζίρι της Μεσηνίας και τον Αθανάσιο Σιώρη με τους Κατριβάνους από τοΊσαρι της Αρκαδίας με 330 άνδρες.

Στην εκκλησία οχυρώθηκε ο Ιωάννης Κατσανός με Μανιάτες και οι Μπουραίοι από τους Κωνσταντίνους με 70 άνδρες.Στο πιο απομακρυσμένο ταμπούρι, πιθανώς το δυτικό, κλείστηκε ο Ηλίας Τσαλαφατίνος με Μανιάτες και 75 Λεονταρίτες, που τότε η πατρίδα τους υπαγόταν στη Μεσσηνία. Συνολικά οι Έλληνες υπολογίζονται σε 850-1.200.Το πρωΐτης 12ης Μαΐου το πρώτο Τουρκικό τμήμα υπό τον Τουρκοβαρδουνιώτη Ρουμπή κατευθύνθηκε προς το Βαλτέτσι. Στους Τούρκους υπήρχε η βεβαιότητα ότι θα μπορούσαν εύκολα να διαλύσουν το Ελληνικό στρατόπεδο και να συνεχίσουν την πορεία τους προς τη Μεγαλόπολη (Σινάνου

Για το λόγο αυτό ένα άλλο τουρκικό τμήμα πήγε στους Αραχαμίτες, για να εμποδίσει την υποχώρηση των υπερασπιστών του Βαλτετσίου. Ένα ακόμη τμήμα κατευθύνθηκε στη θέση Καλογεροβούνι για να εμποδίσει τη βοήθεια από το στρατόπεδο των Βερβαίνων και αν χρειαζόταν να δώσει βοήθεια στο Ρουμπή.

Το κύριο σώμα του τουρκικού στρατού υπό τον Κεχαγιάμπεη Μουσταφά έφθασε στη θέση Φραγκόβρυσο και συνέχισε προς την Κανδρέβα (Ασέα), αλλά επειδή η επιχείρηση στα Ταμπούρια δεν ήταν ευνοίκή για τους Τούρκους, αντί να συνεχίσει προς τη Μεγαλόπολη στράφηκε προς το Βαλτέτσι.

Από το Χρυσοβίτσι κατέβηκε αρχικά το σώμα του Κολοκοτρώνη και κατέλαβε θέση βόρεια του Βαλτετσίου, απέναντι από το ταμπούρι του Μητρο-Πέτροβα. Στη συνέχεια από την Πιάνα έφθασε το τμήμα του Δημητρίου Πλαπούτα-Κολιόπουλου στα βορειοανατολικά των οχυρωμάτων του Βαλτετσίου και όλοι μαζί χτύπησαν τα νώτα των Τούρκων.

Όταν έφθασε ο Κεχαγιάμπεης από τα δυτικά στο Βαλτέτσι, χτύπησε τα νώτα του τμήματος του Κολοκοτρώνη, ο οποίος αναγκάστηκε να συμπτυχθεί. Ο ίδιος ανέφερε στη διήγησή του11: "...Ημείς οι 800 εδυναμώσαμε τον τόπον για να μη μας πάρουν τα οπίσθια οι Τούρκοι...".Ο Θ. Κολοκοτρώνης διηγείται την παροχή βοηθείας στους αγωνιστές των ταμπουριών, αλλά αυτά τα οποία είπε, σε συνδυασμό με τα ιστορούμενα από το Φωτάκο φαίνονται υπερβολικά και ο ίδιος δεν θα έφθασε ποτέ στα ταμπούρια12:"... Το βράδυ παίρνω μερικούς και πάγω εις το Καταράχι οπού ήτον οι σημαίες των Τουρκών.

Επήγα κοντά, τους 'τουφέκισα, με δίδουν 4 τουφέκια, - οι Έλληνες οπίσω δεν εκατάλαβαν -: ζωντανούς θα σας πιάσω, εγώ είμαι ο Κολοκοτρώνης! - τι είσαι σύ; - ο Κολοκοτρώνης. Άδειασαν τον τόπον. Τότε εμβήκαμεν εις το Βαλτέτσι, εδώσαμε φυσέκια, ψωμί, ό,τι αναγκαία σε εκείνους...". Ακούγεται σαν παραμύθι, πως στο άκουσμα του ονόματός του οι Τούρκοι σκόρπισαν, για να περάσει ο Θ. Κολοκοτρώνης.Από το στρατόπεδο των Βερβαίνων έφθασαν τις νυκτερινές ώρες διάφοροι οπλαρχηγοί του Παν. Γιατράκου13. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Αντώνιος Μαυρομιχάλης ο οποίος στάθηκε απέναντι από τα Μαυρομιχαλαίίκα ταμπούρια και έστειλε στους πολιορκημένους ολιγάριθμη δύναμη με εφόδια υπό τον Βαρβιτσώτη και τον Δημήτριο Πουλικάκο14.

Στο ταμπούρι του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη ήταν και η Μανιάτισσα χήρα Σταυριάνα Σάββαινα, η οποία στη διάρκεια της μάχης μετεκινείτο από ταμπούρι σε ταμπούρι και μοίραζε φυσέκια στους στρατιώτες. Αναφέρεται επίσης σε πιστοποιητικό που της χορήγησε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης ότι: "...καθώς δεν έλλειψε και εις του Βαλτετσίου τον πόλεμον μαχομένη γενναιότατα δια την πατρίδα, σκοτώνοντας με το χέρι της δύο εχθρούς...".15.

Τη δεύτερη ημέρα της μάχης οι Τούρκοι έστησαν κανόνια για να χτυπήσουν το ταμπούρι του Ηλία Μαυρομιχάλη, αλλά δεν είχαν ευστοχία και αντίθετα οι βολές τους έπεφταν επάνω στο στράτευμα του Ρουμπή.Όπως αναφέρθηκε και στην αρχή, βλέποντας οι Τούρκοι ότι οι Έλληνες συνεχώς αυξάνονται πίσω τους, άρχισαν να απέρχονται, αλλά δεν άργησε να ακολουθήσει καταδίωξη και ταπείνωση.

Η Ελληνική επανάσταση είχε οριστικά θεμελιωθεί. Οι ηρωίκοί Μανιάτες και Μεσσήνιοι, που αμύνθηκαν στα ταμπούρια του Βαλτετσίου και χάρισαν στο έθνος μια περίλαμπρη και μοναδική νίκη, όμως παραγκωνίστηκαν και η προσφορά τους στην πατρίδα αλλοτριώθηκε από τον Θ. Κολοκοτρώνη και τους υμνητές του. Με ευλάβεια και δέος ας τους προσφέρουμε τούτη τη σελίδα ως μνημόσυνο ευγνωμοσύνης.

Παραπομπές1. ΓΑΚ, Υπουργ. Πολέμου, φάκ. 29, έγγρ. 0452.

Οι απόγονοί του εγκαταστάθηκαν στην Καλαμάτα.3. Ν.Σπηλιάδη, Απομνημονεύματα, τόμ. Α', σ. 512.4. Θ.Κολοκοτρώνη, Διήγησις συμβάντων της Ελληνικής Φυλής, Αθήναι 1846, σ. 52.5.

Ο Κανέλλος Δεληγιάννης μετά τη διάλυση του στρατοπέδου της Καρύταινας χρησιμοποίησε ως εκτελεστική δύναμη τον Ηλία Τσαλαφατίνο για να στρατολογήσει. Στην ίδια αναφορά υπάρχει περικοπή που λέγει: "...ο Άγιος Αρχιμανδρίτης (Παπαφλέσσας) ήταν εκεί (Πάπαρη) με έστειλε με εικοσιέξη Σπαρτιάτας και με τον Κανέλλο Δεληγιάννην.

Σε ορκώνομαι, ότι αν ήθελε μη υπάγω ούτε ένα τουφέκι δεν ήθελεν έβγη, αλλά στέλνοντας τους ανθρώπους μου από τα βουνά εμαζώξαμεν μερικά άρματα εις το Διάσελον" (της Αλωνίσταινας). Βλέπε Κ.Δεληγιάννη, Απομνημονεύματα, τόμ. Α', σ. 178.6. Θ.Κολοκοτρώνη, ό.π., σ. 65.7. ό.π., σ. 65.8. Αμβρ.Φραντζή, Επιτομή Ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος, τόμ. Β', σ. 12.9.

Φωτάκου, Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα 1960, σ. 96-7.10.

Η μάχη στο Βαλτέτσι της 12-13 Απριλίου έχει περιγραφεί από αρκετούς συγγραφείς με πολλές παραλλαγές. Α.Φραντζή, ό.π., σ. 15 κ.ε. Θ.Κολοκοτρώνη, ό.π., σ. 68, Ν.Σπηλιάδη, Απομνημονεύματα, τόμ. Α', σ. 134, Σ.Τρικούπη, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα 1959, τόμ. Α', σ. 233, Φωτάκου, ό.π., σ. 113, Κ.Δεληγιάννη, ό.π., σ. 210, Μ.Οικονόμου, Απομνημονεύματα, τόμ. Α', σ. 101, Ιω.Γιανναροπούλου, Διήγησις Σπαρτιάτου τινός ονομαζομένου Ηλία Σαλαφατίνου, Πρακτικά Α' Συνεδρίου Λακωνικών Μελετών, Αθήναι 1982, σ. 142. Της Ιδίας, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως υπό Ρήγα Παλαμήδη, Μνημοσύνη 2(1968-9) 388.

Δ.Κόκκινου, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Έκδ. Μέλισσα, τόμ. Β', σ. 174. Εκδοτικής Αθηνών, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΒ', σ. 117.11. Θ.Κολοκοτρώνη, ό.π., σ. 68.12.

Θ.Κολοκοτρώνη, ό.π., σ. 68 και Φωτάκου, ό.π., σ. 115, "...έστειλε μέσα με εντοπίους Έλληνας, τους οποίους είχε εκεί ετοίμους, τροφάς και ό,τι άλλο ήθελαν...".13. Α.Φωτοπούλου.

Οι Γιατράκοι του 1821, Αθήνα 2001, τόμ. Α', σ. 116.14. Ιω.Γιανναροπούλου, Πρακτικά, ό.π., σ. 143.15. Ιω.Γιανναροπούλου, Μνημοσύνη, 2(1968-9)391 και Κ.Κοτσώνη, Κυριακούλης Πιέρου Μαυρομιχάλης Λακωνικαί Σπουδαί 14 (1998) 234.

Η λαίκή μούσα ευγνωμονούσα πρός τους μεγάλους πατριώτας, Φλεσσαίους, αφιέρωσε το κάτωθι δημοτικό τραγούδι

Τ' αηδόνι το περίφανο, με την γλυκιά λαλιά του, στον Πλάτανο του Βαλτετσιού κατέβη απ' την χαρά του. Γαλιάντρα περασ'απ'εκεί, στέκει και το ρωτάει, Αηδόνι γιατί χαίρεσαι, καί τόσο καμαρώνεις και την Γλυκιά σου την λαλιά στον πλάτανο απλώνεις; Κατέβηκα στον πλάτανο να ιδώ τα παληκάρια που πολεμούν με την Τουρκιά σ' τάγρια λιοντάρια. Να καμαρώσω τους Αετούς με τ' ασημάρματά τους, με τα χρυσά τσαπράζια τους και με την λεβεντιά τους. Εϊναι οι αετοί της Πολιανής, καί του Μωριά καμάρι, εϊν'τά παιδιά της Φλέσσαινας, παληκαριά καί χάρι, Δεν τα τρομάζει η Αραπιά, τουφέκια και κανόνια, ωσάν λιοντάρια πολεμούν εδώ και τόσα χρόνια. Καί οι Αετοί της Πολιανής γυρίζουν και του λένε, Αηδόνι μας περίφανο κελαϊδησε λιγάκι, ώς που νά ρθή ή άγια στιγμή να φύγη το φαρμάκι Πού μέσα έχει η καρδούλα μας εδώ και τόσα χρόνια, μάχουμε ελπίδα στο Θεό, να μή μας μείνη αιώνια. Κυπαρισσένια έχουν κορμιά και τα σπαθιά των Δαμασκιά.

Στις πέτρες τ' ακονίζουνε και τους εχθρούς θερίζουνε.

Notes for Αικατερίνη:

Εθνική Βιβλιοθήκη Αθηνών

Τμήμα Χειρογράφων

Φάκελος # 22

Αριθ. Πρωτ. 4699

Αναφορά Αικατερίνης χήρας Ηλιού Φλέσσα κατοίκου Πολιανής περι αυξήσεως τής συντάξεώς της εν Καλάμαις τή 12 Ιουνίου 1865

Βλέπε πιστοποιητικό του Δημάρχου Καλαμών Γεωργίου Μαυρομιχάλη της 16 Ιουνίου 1865

Βασίλειον Τής Ελλάδος Δήμαρχος Καλαμών

Πιστοποιεί.............................ότι, ή Αικατερίνα χήρα Ηλιού Φλέσσα...............

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΒΑΛΤΕΤΣΙΟΥ

Η νίκη της 12-13 Μαΐου 1821 στο Βαλτέτσι αποτελεί το φωτεινό ορόσημο, που θεμελίωσε την ελπίδα της νίκης και έδωσε το όραμα της λευτεριάς στους επαναστατημένους Έλληνες.

Υπό Σταύρου Γ. Καπετανάκη

Μανίατες, Μεσσήνιοι και λίγοι Αρκάδες οχυρωμένοι στα ταμπούρια του Βαλτετσίου, αμύνθηκαν με επιτυχία στις επιθέσεις των Τούρκων της Τριπολιτσάς, που ανέρχονταν περίπου σε 10-12.000 άνδρες υπό την ηγεσία του πολέμαρχου Κεχαγιάμπεη Μουσταφά. Πολλά επαναστατικά σώματα Ελλήνων οπλαρχηγών από διάφορα μέρη της Πελοποννήσου, που πολιορκούσαν την Τριπολιτσά, έσπευσαν να βοηθήσουν τους αμυνόμενους. Μετά από σκληρό αγώνα, βλέποντας οι Τούρκοι το ακατάβλητο των Ελλήνων που κρατούσαν τα ταμπούρια και τη συνεχή αύξηση των επιτιθεμένων επαναστατών που τους χτυπούσαν στις πλάτες τους, αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Η επιστροφή τους στην Τριπολιτσά έγινε φυγή επονείδιστη και οι περήφανοι κατακτητές πετούσαν τα όπλα τους, για να φτάσουν γρηγορότερα και να εξασφαλίσουν καταφύγιο πίσω από τα τείχη της πρωτεύουσας τους. .

Η νίκη ήταν αναμφισβήτητα όλων των Ελλήνων πολεμιστών. Ακόμη κι αυτοί που δεν πρόλαβαν να φθάσουν στο πεδίο ,της μάχης, με την απόμακρη παρουσία τους ενδυνάμωσαν το φόβο των Τούρκων, οι οποίοι υποχρεώθηκαν σε φυγή. Αλλά οι Μανιάτες και οι Μεσσήνιοι που πρωταγωνίστησαν στον άθλο του Βαλτετσίου, παραγκωνίστηκαν και έμειναν θεατές στο στεφάνωμα ως νικητή, του Θεόδωρου , Κολοκοτρώνη. Ο τελευταίος καρπώθηκε ολοκληρωτικά μια νίκη, από την οποία δεν του ανήκε. παρά μόνο ένα μικρό μερίδιο.

Σε μια αναφορά (1) της 26 Σεπτεμβρίου 1824 περιγράφεται για πρώτη φορά η νικηφόρος μάχη του Βαλτετσίου από τον Οιτυλιώτη Ηλία Τσαλαφατίνο και τον, αδελφό του Ιωάννη Κατσανό (2), που πρωταγωνίστησαν στο θρίαμβο.

Ο Ηλίας Τσαλαφατίνος είναι μια ξεχασμένη ηρωική μορφή της επαναστάσεως του 1821, ο οποίος στις ημέρες μας έπρεπε να έχει προβληθεί ατούς νέους σαν πρότυπο, αντί να καλύπτεται από το αδιαφανές πέπλο της λήθης ή ακόμη και της αγνωμοσύνης των Νεοελλήνων. Μαι κι αν ακόμη έχουμε να επιδείξουμε από, την επανάσταση πολλούς γενναίους πολεμιστές, δεν υπάρχει άλλος απαλλαγμένος από αρχομανία καί ιδιοτέλεια σαν τον Ηλία Τσαλαφατίνο. Αυτός είναι ο μοναδικός (3) που δεν δέχτηκε το βαθμό του αντιστράτηγου που του απονεμήθηκε και όπως το δικαιολόγησε, μπορούσε πρόθυμα να πολεμά και χωρίς αυτό το αξίωμα. Όταν ακόμη η διοίκηση του χορήγησε 2.000 γρόσια, είπε το ανεπανάληπτο: 'αν και πτωχός δεν τα δέχομαι, δια τον λόγον ότι το έθνος είναι πτωχότερον.

Στο απόσπασμα της αναφοράς αυτού του ηρωικού Μανιάτη για τη μάχη της 12-13 Μαΐου 1821 στο Βαλτέτσι περιλαμβάνονται τα ακόλουθα, αρχίζοντας την περιγραφή του από τα Βέρβενα, στα οποία βρέθηκε στις αρχές του μήνα.

Εκείνον τον καιρόν ήλθε και ο μακαρίτης καπετάν Κυριακούλης εις Δέρβενα, και απεφασίσαμεν να πάμεν ν' απαντήσωμεν τον μακαρίτην Μπεηζαντέ (Ηλία Μαυρομιχάλη) οπού ήταν εις του Πάπαρη. και οπού το εκρίναμεν ευλογον να πλησιάσω, καθώς ανταμώθημεν. Ο μακαρίτης Κυριακούλης ήθελε να πάμε εις ένα βουνόν να είμασθε καρσί (κατ' ευθείαν απέναντι) εις τα Δέρβενα, ο δε ήρωας Μπεηζαντές και εγώ ηθέλαμεν εις Βαλτέτζι, και έτζι υπήγαμεν, πηγαινάμενοι εκεί αμέσως ο Μπεηζαντές και ο Ηλίας Φλέσσας, και αυτός ήτανε ήρωας.

Εζαλώθημεν πέτρες και ως το βράδυ ετελειώσαμεν του Κυριακούλη το ταμπούρι. Εις τον ίδιον καιρόν εμεράσαμεν τα ταμπούρια. Ο μακαρίτης Μπεηζαντές με τους δύο Φλεσσαίους επήραν το εδικό τους. Ο δε Γιάννης Μπεηζαντές με Οικονομόπουλο και με Κεφάλα έπιασαν το άλλο, ο δε Κατζανός με τους Πουραίους έπιασαν την εκκλησίαν, ο δε δυστυχής Τζαλαφατίνος μου δώσανε το έξω ταμπούρι, και μου δώσανε τους Καλαματιανούς, αλλ' η τύχη μου πριν να άνοιξη ο πόλεμος μία ημέρα μου ήλθον εβδομήντα πέντε Λεονταρίται, και αμέσως έβγαλα τους Καλαματιανούς και εκράτησα εκείνους. Την άλλην ημέραν εις τας τρείς η ώρα έφθασαν οι εχθροί. Οι Λεονταρίται είναι γενναίοι, μα αμαθείς και μου εδειλίασαν βλέποντας ένα πλήθος όπου μας εμβήκαν εις τις πλάτες, οπού ήτον ο ίδιος ο Κεχαγιάς. Ετότες τους ωρκώθηκα, ότι όποιος βουληβή να φύγη εγώ τον σκοτώνω και τους παίρνω και τους βάνω κάθε ένανε εις τον τόπον του, και όντας να βγάζουν τα κεφάλια τους από πάνω τους έκαμα του καθενός το μασγάλι του, και τους εδιόρισα τα μισά τουφέκια να αδειάζουν, και τα μισά να γεμίζουν, και αν δεν πρωτοβαρέσω εγώ εσείς να μην σεισθήτε. Σας ορκώνομαι την ορμήν των Αρβανιτών έως διακόσια μπαϊράκια όπου οι μπαρακταραίοι έπεφταν, και κατόπιν οι άλλοι τα παίρνουν έως ήλθαν και μας τα στήσαν εις τα ταμπούρια μας, και από μέσα εμείς τους τα επήραμεν σκοτώνοντας όμως τους μπαρακταραίους, αλλιώτικα δεν ηύρα τζαρές να κόψω την ορμήν, τους έδειξα την τέχνην των στρατιωτών με τις πέτρες, και ετότες εκόπηκε η ορμή τους. Οι καλοί Έλληνες σαν έμαθαν την τέχνην έριχναν λιβάρι υπέρ τας τρεις οκάδας. Τα άλλα ταμπούρια είπαν να πάς (απάνω) του Τζαλαφατίνου το ταμπούρι, μα βοήθεια δεν ημπορούνε να μου κάμουν διατί επαλέμουνε όλα, και αν ήθελε πάγη το εδικό μου ταμπούρι, ο Θεός συγχώρεση και τα άλλα. Με το βασίλευμα του ήλιου ήλθε ιμτάτι (βοήβεια) ο μακαρίτης ο Ηλίας, ο Φλέσσας με τον αδελφό του Νικήτα".

Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της συμβολής του καθενός στη νίκη του Βαλτετσίου, θα πρέπει να εξετάσουμε τα γεγονότα από την αρχή. Όταν στις 23 Μαρτίου 1821 απελευθερώθηκε η Καλαμάτα, όπως ο Θ. Κολοκοτρώνης είπε στη διήγηση (4) των απομνημονευμάτων του: "εκάμαμε συνέλευσι, πόθεν να πρωτο κινήσαμε τα στρατεύματα. Οι Καλαματιανοί εκατάφεραν τον Μπέη να πάμε εις την Κορώνη δια να μην βάλουν σπαθί οι Τούρκοι στους Χριστιανούς. Εγώ δεν εστρέχτηκα, είπα να πάμε εις την παλαιάν Αρκαδίαν, εις το κέντρο δια να βοηθούμε τους άλλους. Τότενες τους είπα: εάν μου δώσετε βοήθεια από τούτο το στράτευμα, καλώς, ειμή αναχωρώ να υπάγω εις το κέντρο. Είχα λάβει γράμμα από τον Κανέλο (5), με προσκαλοΰσε, ότι είχε 10.000 άρματα, και να έμβω επί κεφαλής"

Δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η ιδέα στροφής προς το κέντρο του Μοριά . ήταν έμπνευση που ανήκε αποκλειστικά στο Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Η ανάγκη πολιορκίας της Τριπολιτσάς από τους επαναστάτες ήταν γνωστή από τα Ορλωφικά. Επειδή όμως ο Θ. Κολοκοτρώνης γνώριζε άριστα τον τόπο, ανέλαβε να οδηγήσει τα Ελληνικά σώματα προς τα μεσόγεια και αρχικά προς το

Λεοντάρι, όπου υπήρχε ισχυρή τουρκική παροικία, η οποία όμως αυτοβούλως ασφαλίστηκε στην Τρίπολη.

Από την Ανατολική Μάνη και την επαρχία του Μυστρά ένα μέρος υπό τους Τρηγοράκηδες βάδισε εναντίον του κάστρου της Μονεμβασίας, ενώ συγχρόνως ένα άλλο σώμα υπό τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και τον Αντώνιο Νικολόπουλο στράφηκε προς το κέντρο της Πελοποννήσου και πήγε στη Βλαχοκερασιά, όπου και στις 10 Απριλίου διαλύθηκε από τους Τούρκους της Τριπολιτσάς. Επίσης το στρατόπεδο των Βερβαίνων σχηματίστηκε από το δεσπότη Βρεσθένης Θεοδώρητο, τον Παναγιώτη Γιατράκο, τον Αναγνώστη Κοντάκη και τον Παναγιώτη Ζαφειρόπουλο κ.α. Ακόμη η συγκέντρωση των Καλαβρυτινών στο Λεβίδι δεν έγινε με οδηγία ή εντολή του Θ. Κολοκοτρώνη. ΕΙναι άδικο να μονοπωλείται από έναν μια κίνηση που έγινε από πολλούς. Οι Πελοποννήσιοι καταδίωξαν τους Τούρκους της υπαίθρου και στη συνέχεια στράφηκαν προς τα γειτονικά τους κάστρα, ενώ όσοι δεν αντιμετώπιζαν κοντά τους Τούρκους κατευθύνθηκαν εναντίον της Τριπολιτσάς.

Είναι γνωστό ότι ο Θ. Κολοκοτρώνης με άνδρες του Μούρτζινου, και του Πετρόμπεη στράφηκε προς το κέντρο της Πελοποννήσου. Παράλληλα όμως και ανεξάρτητα από αυτόν βάδισε προς το Λεοντάρι και ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με άλλους Μανιάτες. Τελικά στον Άγιο Αθανάσιο της Καρύταινας ο Θ. Κολοκοτρώνης με τους Μανιάτες εμπόδισαν με επιτυχία τους Τούρκους του Φαναριού (Ολυμπίας) να περάσουν από τη γέφυρα και τους ανάγκασαν να διαβούν τον ποταμό με απώλειες ανθρώπων και ζώων.

Στη συνέχεια συγκεντρώθηκαν στην Καρύταινα πολλοί Έλληνες και πολιόρκησαν το κάστρο, στο οποίο εκτός από τους εντοπίους Οθωμανούς είχαν βρει άσυλο και οι Τούρκοι της Ολυμπίας. Τουρκικός στρατός από την Τριπολιτσά την 1η Απριλίου ήρθε στην Καρύταινα σε βοήθεια των πολιορκουμένων και διέλυσε χωρίς δυσκολία το ελληνικό στρατόπεδο. Κατόπιν ο Θ. Κολοκοτρώνης, που παρουσιάζει από τότε τον εαυτό του ως αρχηγό, έμεινε μόνος του στο Χρυσοβίτσι και αναγκάστηκε ο Παπαφλέσσας να του δώσει για συνοδό το Δημήτρουλα Δραγώνα από τη Σέλιτσα, για να μην τον φάνε οι λύκοι, όπως είπε.

Από εκεί ο Θ. Κολοκοτρώνης συναντήθηκε στη Μαρμαριά με τους άλλους οπλαρχηγούς και όπως γράφει (6):

"...εστείλαμεν διαταγας εις την Μεσσηνίαν και Μιστρά, και εσυνάχθημεν εις του Μαρμαρά έως 1.200, και από εκεί να πιάσουμε το Βαλτέτζι οπού ήτον αγνάντια από τα Βέρβενα, από το Χρυσοβίτσι και Αλονίσθενα (Καρυτηνά ορδιά). Στο Βαλτέτζι ευρίσκοντο ο Μούρτζινος, Γιατράκος, Κυριακούλης, Ηλίας Μπεηζαντές, Νικηταράς, Αναγνωσταράς, εγώ ήμουν επί κεφαλής...". Όταν στις 24 Απριλίου δέχτηκαν επίθεση του τουρκικού στρατού οι Έλληνες πάλι διαλύθηκαν.

Στή διοίγησή του γιά την μάχη του Βαλτετσίου της 24 Απριλίου ο Θ. Κολοκοτρώνης αναφέρεται και στο αποτέλεσμα της (7): "...Το τουρκικό μέρος εκτυπήθη με το Γιατράκο, Κυριακούλη, Νικηταρά. Αυτοί υποχώρησαν, ετραβιούνταν, έφυγαν. Εγώ ήλθα από πίσω, επήρα και εγώ τον τορόν εκείνων. Φθάνοντας μερικοί του Πέτροβα και Σιώρη οι Τούρκοι άρχισαν και έκαιγαν το Χωριό τους φώναξα: σταθείτε γεροί, γιατί θα μας πνίξουν. Εστάθημεν 30, λαβώνομεν ένα μπαϊραχτάρι. Ετζάκισαν οι Τούρκοι. Εφθασεν από τα Βέρβενα, Πιάνα και Χρυσοβίτσι μεντάτι, τους γυρίσαμεν, τους κυνηγήσαμεν εις τον Κάμπον, κάτω από την Βολέτταν (Μάκρη) μισή ώρα μακρά από την Τριπολιτζά...".

Ο Αμβρόσιος Φραντζής (8) περιγράφει διαφορετικά την έκβαση της μάχης: "...ούτω δε εξεστράτευσαν εκ Τριπολιτσάς υπέρ τας 7.000 Οθωμανοί πεζοί τε και ιππείς, τους οποίους ιδόντες οι Έλληνες, τω όντι διελύθησαν άνευ τινός αντιστάσεως. Οι δε Οθωμανοί κατεδίωξαν τους Έλληνας μέχρι τινός, και εσύναξαν αιγοπρόβατα, ίππους, βόας, αγελάδας και λοιπά ζώα αρκετής ποσότητος, διά να μεταφέρωσιν εις την Τριπολιτζάν. Κατ'εκείνην όμως την στιγμήν φθάσας ο Δ. Πλαπούτας με 450, και εύρων τους Οθωμανούς διηρεμένους δια την σύναξιν των ζώων επέπεσεν επί της Οθωμανικής πτέρυγας, ήτις ετράπη εις φυγήν. Ευθύς δ'επανελθόντες και οι λοιποί Έλληνες, οίτινες έμεναν εκεί πλησίον εις τας ορεινός θέσεις, κατεδίωξαν τους Οθωμανούς άνευ ζημίας θανάτου, ελευθερώσαντες μόνον τα ζώα, χωρίς να αφήσουν ούτε καν ολίγα δια να ωφεληθούν οι Οθωμανοί.

Από τον Φωτάκο (9), υπασπιστή του Θ Κολοκοτρώνη, πληροφορούμεθα τ' ακόλουθα: "...Οι Τούρκοι μας επήραν το χωρίον Βαλτέτσι και μας έσπρωξαν κάτα το βορεινόν μέρος σιμά του χωριού όπου είναι ο δρόμος των Αραχαμιτών Εκεί επολέμησαν μόνοι των οι μεγάλο καπεταναίοι και τους εσταμάτησαν, άλλως έπιαναν ζωντανόν τον Κυριακούλη ... Οι καπεταναίοι τότε δεν είχαν ακόμη αναγνωρισθή καλά από τον λαόν, Κάθε χωρίον είχε ιδικόν του καπετάνιον, και δεν επαραχώρει εις κανένα άλλον την αρχηγίαν, ούτε οι γείτονες των ακολούθουν άλλον τινά. Τότε ως επί το πλείστον ήσαν ομάδες συγγενικοί. Μόνον η Καρύταινα είχεν αρχηγούς τους Δεληγιανναίους.

Μετά δε την μάχην του Βαλτετσίου ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ως είπαμεν ανωτέρω, επαραχώρησεν την αρχηγίαν της Καρύταινας εις τον Θ. Κολοκοτρώνην. Έπειτα όμως οι Έλληνες έδιδαν την αρχηγίαν εις τους Μανιάτας καπεταναίους, τον Κυριακούλην και Ηλίαν Μαυρομιχάλη, και Μούρτζινον ως μάλλον εμπειροπολέμους, όταν αυτοί ευρίσκοντο εις τα στρατόπεδα, διότι και οι Τούρκοι τους εφοβούντο... Την ακόλουθον ημέραν οι στρατιώται εδειλίασαν, άρχισαν να φεύγουν και κανένας εκτός των καπεταναίων δεν εξημερώθηκεν... Κανείς δεν δύναται να περιγραφή τα κλαύματα του Κολοκοτρώνη εις την περίστασιν αυτήν, μόνος με δέκα ανθρώπους έμεινεν. Επήραν και αυτοί τα άρματα των και ένα σουγλί εις το χέρι δια ραβδί να μη γλυστρούν, διότι ο τόπος ήτον από βροχήν και κατήφορος...".

Από τα ανωτέρω φαίνεται ότι η πρώτη μάχη του Βαλτετσίου, όπου ο Θ. Κολοκοτρώνης φέρεται ως αρχηγός, ετελείωσε με αποτυχία, διάλυση των στρατευμάτων και κλάματα του ιδίου. Έκτοτε οι Έλληνες εμπιστεύονταν τους Μανιάτες και δέχονταν μόνο μαζί τους να αντιμετωπίζουν τους Τούρκους.

Την εκ νέου εγκατάσταση Ελλήνων στο Βαλτέτσι, όπως αναφέρεται, συνέστησε και ο Θ. Κολοκοτρώνης με επιστολή του. Ο ίδιος κατείχε το Χρυσοβίτσι, ενώ στη θέση της Πιάνας είχε στρατοπεδεύσει ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ο Δημήτριος Πλαπούτας κ.ά. Οι τρεις αυτές θέσεις μπορούσαν να αλληλοβοηθούνται εύκολα σε περίπτωση τουρκικής προσβολής, γιατί το στρατόπεδο των Βερβαίνων ήταν κάπως απομακρυσμένο.

Φθάνοντας στο Βαλτέτσι (10) ο Ηλίας Μαυρομιχάλης έδωσε το παράδειγμα, βάζοντας το πρώτο λιθάρι, για να χτιστεί κλειστό ταμπούρι, το οποίο θα ήταν ασφαλέστερο και ακολούθησαν όλοι με ενθουσιασμό, ώστε την ίδια ημέρα είχε τελειώσει η κατασκευή του. Σε αυτό το ταμπούρι, που πρέπει να ήταν το ανατολικό, κλείστηκε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης με 120 Μανιάτες, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Πρωτοσύγκελλος Μελέτιος Φραγκίσκος από την Αρεόπολη και η Μανιάτισσα χήρα Σταυριάνα Σάββαινα.

Στο επόμενο ταμπούρι οχυρώθηκαν ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με τον Ηλία και το Νικήτα Φλέσσα από την Πολιανή, αδελφούς του Παπαφλέσσα, με 250 άνδρες.

Σε ένα βορεινό ταμπούρι κλείστηκε ο Ιωάννης Μαυρομιχάλης με τον Αναγνώστη Οικονομόπουλο από το Κουρ-τσαούση (Σπερχογεία), τον Παναγιώτη Κεφάλα από το Δυρράχι, τον παλαιό κλέφτη Γερο-Μήτρο Πέτροβα από τη Γαράντζα που χαρακτηρίζεται ως το καλύτερο τουφέκι της Μεσσηνίας το Δημήτριο Παπατσώνη από το Ναζίρι της Μεσσηνίας και τον Αθανάσιο Σιώρη με τους Κατριβάνους από το Ίσαρι της Αρκαδίας με 330 άνδρες.

Στην εκκλησία οχυρώθηκε ο Ιωάννης Κατσανός με Μανιάτες και οι Μπουραίοι από τους Κωνσταντίνους με 70 άνδρες.

Στο πιο απομακρυσμένο ταμπούρι, πιθανώς το δυτικό, κλείστηκε ο Ηλίας Τσαλαφατίνος με Μανιάτες και 75 Λεονταρίτες, που τότε η πατρίδα τους υπαγόταν στη Μεσσηνία. Συνολικά οι Έλληνες υπολογίζονται σε 850 - 1.200. Το πρωί της 12ης Μαΐου το πρώτο τουρκικό τμήμα υπό τον Τουρκοβαρδουνιώτη Ρουμπή κατευθύνθηκε προς το Βαλτέτσι. Στους Τούρκους υπήρχε η βεβαιότητα ότι θα μπορούσαν εύκολα να διαλύσουν το ελληνικό στρατόπεδο και να συνεχίσουν την πορεία τους προς τη Μεγαλόπολη (Σινάνου). Για το λόγο αυτό ένα άλλο τουρκικό τμήμα πήγε στους Αραχαμίτες, για να εμποδίσει την υποχώρηση των υπερασπιστών του Βαλτετσίου. Ένα ακόμη τμήμα κατευθύνθηκε στη θέση Καλο-γεροβούνι για να εμποδίσει τη βοήθεια από το στρατόπεδο των Βερβαίνων και αν χρειαζόταν να δώσει βοήθεια στο Ρουμπή. Το κύριο σώμα του τουρκικού στρατού υπό τον Κεχαγιά-μπεη Μουσταφά έφθασε στη θέση Φραγκόβρυσο και συνέχισε προς την Κανδρέβα (Ασέα), αλλά επειδή η επιχείρηση στα Ταμπούρια δεν ήταν ευνοϊκή για τους Τούρκους, αντί να συνεχίσει προς τη Μεγαλόπολη στράφηκε προς το Βαλτέτσι.

Από το Χρυσοβίτσι κατέβηκε αρχικά το σώμα του Κολοκοτρώνη καί κατέλαβε θέση βόρεια του Βαλτετσίου, απέναντι από το ταμπούρι του Μητρο-Πέτροβα. Στη συνέχεια από την Πιάνα έφθασε το τμήμα του Δημητρίου Πλαπούτα-Κολιόπουλου στα βορειοανατολικά των οχυρωμάτων του Βαλτετσίου και όλοι μαζί χτύπησαν τα νώτα των Τούρκων. Όταν έφθασε ο Κεχα-γιάμπεης από τα δυτικά στο Βαλτέτσι, χτύπησε τα νώτα του τμήματος του Κολοκοτρώνη, ο οποίος αναγκάστηκε να συμπτυχθεί. Ο ίδιος ανέφερε στη διήγηση του (11): "...Ημείς οι 800 εδυναμώσαμε τον τόπον για να μη μας πάρουν τα οπίσθια οι Τούρκοι.,.'.

Ο Θ. Κολοκοτρώνης διηγείται την παροχή βοηθείας στους αγωνιστές των ταμπουριών, αλλά αυτά τα οποία είπε, σε συνδυασμό με τα ιστορούμενα από το Φωτάκο φαίνονται υπερβολικά και ο ίδιος δεν θα έφθασε ποτέ στα ταμπούρια (12): "... Το βράδυ παίρνω μερικούς και πάγω εις το Καταράχι οπού ήτον οι σημαίες των Τούρκων. Επήγα κοντά, τους 'τουφέκισα, με δίδουν 4 τουφέκια, - οι Έλληνες οπίσω δεν εκατάλαβαν ·: ζωντανούς θα σας πιάσω, εγώ είμαι ο Κολοκοτρώνης · τι είσαι συ ο Κολοκοτρώνης. Αδειασαν τον τόπον. Τότε εμβήκαμεν εις το Βαλτέτσι, εδώσαμε φυσέκια, ψωμί, ότι αναγκαία σε εκείνους...". Ακούγεται σαν παραμύθι, πως στο άκουσμα του ονόματος του

οι Τούρκοι σκόρπισαν, για να περάσει ο Θ. Κολοκοτρώνης.

Από το στρατόπεδο των Βερβαίνων έφθασαν τις νυκτερινές ώρες διάφοροι οπλαρχηγοί του Παν. Γιατράκου (13). Μεταξύ αυτών ήταν και ο Αντώνιος Μαυρομιχάλης ο οποίος στάθηκε απέναντι από τα Μαυρομιχαλαίικα ταμπούρια καί έστειλε στους πολιορκημένους ολιγάριθμη δύναμη με εφόδια υπό τον Βαρβιτσιώτη και τον Δημήτριο Πουλικάκο (14).

Στο ταμπούρι του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη ήταν και η Μανιάτισσα χήρα Σταυριάνα Σάββαινα, η οποία στη διάρκεια της μάχης μετεκινείτο από ταμπούρι σε ταμπούρι και μοίραζε φυσέκια στους στρατιώτες. Αναφέρεται επίσης σε πιστοποιητικό που της χορήγησε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης ότι: "...καθώς δεν έλλειψε και εις του Βαλτετσίου τον πόλεμον μαχόμενη γενναιότατα δια την πατρίδα, σκοτώνοντας με το χέρι της δύο εχθρούς...(15).

Τη δεύτερη ημέρα της μάχης οι Τούρκοι έστησαν κανόνια για να χτυπήσουν το ταμπούρι του Ηλία Μαυρομιχάλη, αλλά δεν είχαν ευστοχία και αντίθετα οι βολές τους έπεφταν επάνω στο στράτευμα του Ρουμπή.

Όπως αναφέρθηκε και στην αρχή, βλέποντας οι Τούρκοι ότι οι Έλληνες συνεχώς αυξάνονται πίσω τους, άρχισαν να απέρχονται, αλλά δεν άργησε να ακολουθήσει καταδίωξη καί ταπείνωση. Η Ελληνική επανάσταση είχε οριστικά θεμελιωθεί.

Οι ηρωικοί Μανιάτες και Μεσσήνιοι, που αμύνθηκαν στα ταμπούρια του Βαλτετσίου και χάρισαν στο έθνος μια περίλαμπρη και μοναδική νίκη, όμως παραγκωνίστηκαν και η προσφορά τους στην πατρίδα αλλοτριώθηκε από τον Θ. Κολοκοτρώνη και τους υμνητές του. Με ευλάβεια και δέος ας τους προσφέρουμε τούτη τη σελίδα ως μνημόσυνο ευγνωμοσύνης.

Σημ.

τους ανθρώπους μου από τα βουνά εμαζώξαμεν μερικά άρματα εις το Διάσελον" (της Αλωνίσταινας). Βλέπε Κ. Δεληγιάννη. Απομνημονεύματα, τόμ. Α'. σ. 178.

Απομνημονεύματα, τόμ. Α', σ. 134, Σ.Τουωνπη, Ιστοορίατης......Φωτάκου , απ., σ. 113, Δεληγιάννη, Απ., σ. 210, Μ.Οίοκόμου. Απομνημονεύματα, τόμ. Α', σ. 101, Ιω.Γιανναροπούλου, Διήγησις Σπαρτιάτου τινός ονομαζόμενου Ηλία Σαλαφατινού. Πραχτιχά Α' Σννεδρίου Λακωνικών Μελετών, Αθήναι 1982, σ. 142. Της Ιδίας Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως....., Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Έκδ. Μέλισσα, τόμ. Β', σ. 174. Εκδοτικής Αθηνών, Ιστορία τον Ελληνικού Εθνονς, τόμ. ΙΒ', σ. 117.

Ηλίας Δημήτριος Φλέσσας and Αικατερίνη had the following children:

1875 in Γαρδίκι, Καλαμών.

Notes for Ιωάννης Ηλίας Φλέσσας: ΒΣ26

Γνωστός και με το όνομα Ιωάννης Ξύστρας κατά τον εξάδελφό του Ιωάννη Νικήτα

Φλέσσα εις το Στρατιωτικό σώμα του οποίου υπηρέτησε . Υπηρέτησε επίσης και εις το σώμα του Νικήτα Φλέσσα ως αναφέρεται σε κατάσταση συνταχθείσα κατά 'Ιανουάριο 1887, υπό τού τελευταίου. (βλ. έφ. ΗΧΩ ΤΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 12/5/1966) "Έλαβε μέρος στην κατάληψη τής Καλαμάτας.

Την 25 Μαΐου 1825 ευρισκόμενος στην Τρίπολη εξέδωσε την κατωτέρω βεβαίωση:

«'0 παρών στρατιώτης (Γεώργιος Καμαρινός) έδούλευσε (:υπηρέτησε) μαζί με τον αδελφό μου Δημήτριο 'Ηλ. Φλέσσα και έχει να λαμβάνει δια λουφέ του γρόσια εξήκοντα, Νο 60, και θέλει τα λάβη από την Διοίκησιν».

Τή 25 Μαΐου 1825 εν Τριπολιτζά

'Ιωάννης 'Ηλ. Φλέσιας

("ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑ 1968. σελ. 452)

(σ.σ.): την βεβαίωση εξέδωσε ο 'Ιω. 'Ηλ. Φλέσιας, διότι ο αδελφός του Δημήτριος, πέντε μέρες ένωρίτερον, είχε φονευθεί στο Μανιάκι.

Στις 17 'Ιουλίου 1825 υπέβαλε αναφορά για την εκκαθάριση των λογαριασμών του εις Μανιάκι πεσόντος αδελφού του Δημητρίου (Β.Σ. 20) ..Περί τής δράσεως του Βιογραφούμενου κατά τον 'Αγώνα, εκ του Α.Χ.Ε.Β. (Φάκ. Φλεσσαίων)

Βεβαίωσης

"'0 εκ τής Πολιανής επίτιμος Λοχαγός τής Β. Φάλαγγας 'Ιωαν. 'Ηλ. Φλέσσας, υπηρετών στρατιωτικός από του 1825 μέχρι τέλους έχων αρκετούς υπό τάς οδηγίας του στρατιώτας και ιδίως με 100 στρατιώτας εις τάς μάχες τής Βέργας του 'Αλμυρού, Κιτριές, Δερβένια και Μύλων Ναυπλίας ..." Καλάμαι από 12 'Ιουνίου 1865 'Αντώνιος Μαυρομιχάλης.

13 Ίouνίoυ 1825 Σε αίτηση του από "περί αμοιβών αυτού και του αδελφού του, Γεωργίου 'Ηλ. Φλέσσα" (Β.Σ. 9), ο βιογραφούμενος αναφέρει ότι στις ανωτέρω μάχες έτέλει υπό τας Δ/σεις: Των Μουρομιχαλαίων, του Νικήτα Φλέσσα, του Νικήτα Σταματελοπούλου και του Δημ. 'Υψηλάντη.

Από 22-24 Ιουνίου 1826 συμμετέσχε στην μάχη της Βέργας επικεφαλής 100 ανδρών εναντίον του Ιμπραήμ που επετέθη να καταλάβει την Μάνη.

1834 8 'Ιανουαρίου. Διορίστηκε Ειρηνοδίκης Μεγαλουπόλεως (ΦΕΚ. 4/23 'Ιαν.

1834. σελ. 44 στήλ. Α.)

1845 'Υπολοχαγός τής Φάλαγγας. (ΦΕΚ 11/28 Απριλίου 1845). 'Επροικοδοτήθη με εθνική γη ως 'Υπολοχαγός τής Φάλαγγας εις το μετόχιον της Υπεραγίας Θεοτόκου της Βόγαλις στην Ζούρτσα, Ολυμπίας.

1846 21 Νοεμβρίου Αίτηση δια προαγωγή σε ανώτερο βαθμό.Αριθ. Πρωτ. 26207/Φ18/77β2 Αρχείο χειρογράφων Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.

1846 Κατόπιν αίτήσεώς του από 14 Νοεμβ. 1846, Λοχαγός τής Φάλαγγας.

1848 Εστρατολογήθη παρά του πρώτου του εξαδέλφου Ιωάννη Νικήτα Φλέσσα με 300 άλλους Αμφειείς οι οποίοι ενώθηκαν με τα Κυβερνητικά στρατεύματα στην καταδίωξη του στασιάσαντος κατά της "Βασιλικής Κυβερνήσεως" Γεωργ. Περρωτή (Εφ. Αθ." Η Συντηρητική" αρ. φ. 74 2 Μάιου 1848 σελίς 3γ)

1849 Χαρακτηρίστηκε Λοχαγός τής 'Ενεργού Φάλαγγος.

(ΦΕΚ. 13/1 'Απρ. 1849 σ. 53 Α)

1868 13 Ιουνίου Αίτησή του δια προαγωγή από τον βαθμό του επιτίμου Λοχαγού της Φάλαγγας στον βαθμό του Ταγματάρχη. Τμήμα χειρογράφων Εθν. Βιβλιοθήκη της Ελλάδος αριθ. Πρωτ. 18928/Τμήμα Β1 και 4698/ Σλ. 15 ..65

Σε κάποιο χρόνο μετέπεσε και πάλιν εις την προικοδοτουμένην Φάλαγγα εκ τής οποίας (1878) με το κατωτέρω:

ΔΙΑΤΑΓΜΑ 12 Ιουνίου 1878

'Ανακαλούμεν εκ της προικοδοτούμενης φάλαγγας.......Τούς Λοχαγούς 'Ιωάννη 'Ηλ. Φλέσσαν και Αγγελή Αγγελόπουλο

(Β.Δ. 12 'IouAiou 1878. ΦΕΚ. 41/26 'Ιουλ. 1878 σελ. 298)

28 Μαρτίου 1879

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

.........Προς πλήρωσιν χηρευουσών θέσεων εις την ενεργό φάλαγγα- Προβιβάζομεν Ταγματάρχες τους λοχαγούς ....... 'Ιωάννη 'Ηλία Φλέσσαν,..........

'Εν 'Αθήναις, την 28 Μαρτίου 1879. (ΦΕΚ. 2α/28 'Απριλίου 1879)

Ονόμασε τους δύο γιούς του τον μεν πρώτον Γεώργιον για τον αδελφόν του ο οποίος σκοτώθηκε το 1822 κατά την άλωση του Ναυπλίου τον δε δεύτερον Δημήτριον για τον δεύτεο αδελφό που έπεσε μαζύ με τον Παπαφλέσσα στο Μανιάκι.

Γαρδίκι, Καλαμών. He married Αικατερίνη Δημητρίου Γιαννακοπούλου.

Notes for Παναγιώτης Ηλίας Φλέσσας:

Τήν 20 Ιανουαρίου 1840, με Αριθ. Πρ. 214.227 υποβάλει αίτηση για την παραλαβή αριστείου μαζύ με τον εξάδελφό του Ηλία Α. Φλέσσα δημότες Αμφίας.

"Ατεκνος κατά τήν διαθήκη του υπ'άριθ. 6601/30/30/1854 του συμβολαιογράφου Καλαμών Παν. Στραβατελάδην.

May 1825 in Εφονεύθη κατά την εν Μανιακίω Μάχην.

Notes for Δημήτριος Ηλίας Φλέσσας:

Σημειώσεις ΔΗΜΉΤΡΙΟΣ ΗΛΊΑΣ ΦΛΈΣΣΑΣ:

Εγεννήθει εν Γαρδικίω Καλάμών τω 1796. Ετραυματίσθη κατά την μάχη προς άλωσιν της Τριπόλεως καθ' ην εφονεύθη ο πατήρ του. Μετέσχε των μαχών Βαλτετσίου, Δερβενακίων και Μανιακίου καθ' ην εφονεύθη ως χιλίαρχος.

Αναφέρεται ότι υπηρέτησε ως στρατιώτης στο Σώμα τού 'Ιω. Νικ. Φλέσια (ΗΧΩ ΤΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ: 12-5-1966).

"Έλαβε μέρος στις μάχες Καρυταίνης, Βαλτετσίου, άλωση Τριπόλεως όπου και Ετραυματίσθη - "Αργος, Δερβενάκια, όπου και ιδιαιτέρως διεκρίθη , Ναύπλιο, σε εκστρατείες προς την ανατολική 'Ελλάδα, στην πολιορκία των Πατρών και αλλού. Δια τή δράση του προτείνεται από τον Παπαφλέσσα δια Ταξιάρχης.

Την 15 'Απριλίου 1823 Το 'Εκτελεστικό τον προάγει και ζητεί την "έπίκρισιν"

του βουλευτικού (Α.Ε. Παλ. 'Αθήναι 1857 σελ. 315)

Την 18 'Απριλίου 1823, το Βουλευτικό εγκρίνει την προαγωγή του εις "τον τής Ταξιαρχίας" βαθμό. (Α.Ε.Π. 'Αθήναι 1857 οελ. 141)

Κατά Μάιoν και 15 'Ιουνίου 1823, ως Ταξίαρχος, διετάχθη να παραλάβει στρατιώτας και να μεταβή προς έπιβολήν τής τάξεως σε διάφορες περιοχές. Προήχθη εις χιλίαρχον.

24 'Ιουνίου 1823. Το 'Υπουρ. των 'Εσωτ. γνωρίζει προς το Βουλευτικό ότι απέστειλε τούς χιλίαρχους Νικήταν ( Παν.) Φλέσια και Δημ. ('Ηλ) Φλέσια "δια να καθησυχάσωσι τα πράγματα" στον Πύργο.

ΑΝΑΦΟΡΑ ΝΙΚΗΤΑ ΚΑΙ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΦΛΕΣΣΑ 1823

(Α. Δια χειρός Δ. Φλέσσα)

Έξοχώτατε, προσκυνούμεν

Κατά τήν προσταγήν της Διοικήσεως ήρθαμε εις στο Λεοντάρι και ηυρήκαμε όλην τήν έπαρχίαν συναγμένη είς το Λεοντάρι και τους είπαμε διά τους στρατιώτας καθώς είμαστε προσταγμένοι, και μας υποσχέθηκαν ότι βγαίνουν. Και έστειλαν οι

επιστάτες τεσκερέδες εις όλα τα χωρία δια να εβγούν και μερικά χωρία έβγήκαν καί μερικά δέν εβγήκαν και άπό τους έκατον πενήντα στρατιώτας έβγήκαν μόνον εξήντα και Τερβενοχωρίτες κανένας δέν έβγήκαν. Λοιπόν επήραμε τους εξήντα καί έκστρατέψαμεν τήν Τετράδη καί ήρθαμε είς στα Κυπαρίσσια καί άμα οπού ήρθαμε, επειδή καί ακούσανε οι στρατιώται τον κυρ Άνάστου τον σκοτωμόν του καί λένε ότι δέν πηγαίνουμε είς τον Πύργον. Δια τριτοδέκατα ότι έρχουν καί αυτοί είς μας καί διά τούτου έσηκώθηκαν και έφυγαν και μας άφήκαν μοναχούς και πάμε πίσω εις το Λεοντάρι και προσμένουμε τήν άποκρισίν σας. Τα όσα ήκολούθησαν θέλει στά είπεί έκ στόματος ο κύρ Δημητράκης Άχαλος και μέ ανυπομονησία μας προσμένουμε τήν σεβασμιότη σας άποκρισίν σας.

1823, 29; Ιουνίου, Κυπαρίσσια

Εύπειθέστατοι των μπροσταγών σας

Νικήτας Φλέσσας

Δημήτριος Ήλιού Φλέσσας

Επί του νώτου : Τω έξοχωτάτω Άγίω Άρχινμαντρίτη Γρηγόριγον Δικαίω Υπουργόν των Εσωτερικών.

Είς Τριπολιτζά -' Αρ. 814... (Αρχεία της Ελληνικής παλιγγενεσίας τομος 13 αριθ.

421)

Προς το χιλίαρχον κύριο Δημ. Ήλιού Φλέσια.

2525:

Ναύπλιο 21 'Ιουλίου 1824

εις απουσία του 'Υπουργού

Ο Γεν. Γραμματεύς, (ΓΑΚ, 'Υπουργείο. Πολέμου Φακ. 16)

Προς το έξοχων Υπουργείον τού πολέμου

"Την υπ' 'Αρ., 2525: επιστολή τού Σ. υπουργείου τούτου έλαβαν, δια τής οποίας διορίζομαι να παρουσιάσω το αντίγραφο των επιταγών δια των οποίων διορίζομαι να στρατολογήσω και να εκστρατεύσω, εις πληροφορία λοιπόν τού Σ. τούτου υπουργείου περικλείω δύω διαταγές ...

(μένω με βαθύ σέβας

Tή 21:'Ιουλίου 1824:Ναύπλιο

Ο ευπειθής πατριώτης

δημητρις ηληου φλεσια (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 16)

Κατ' επιταγή τής διοικήσεως έλαβον εκ τού υπουργείου των Πολεμικών Πέτραις τετρακόσιαις. 400: δια τον χιλίαρχον καπιτάν Δημήτριον ήλία Φλέσια και υποσημειούμαι.

Tή 23: Ιουλίου 1824 Ναύπλιο

Χρήστος Ηλιόπουλος , (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 16)

Αρ. 2602 (σελίς 1)

Προς τον Κ(ύριον) Χριστόδουλον Ποριώτην

Κατ' επιταγή τής Σεβαστής διοικήσεως ύπ' 'Αρ.:2974 διορίζεσαι όπως στρατολογήσεις 300: στρατιώτας όσov το συντομότερων, να απέλθεις χωρίς ανοβολήν καιρού εις το κατά τας Αθήνας ευρισκόμενο Στρατόπεδο, και να συνενωθείς μετά του Γεν. Στρ. (:στρατοπεδάρχου) και 'Αρχηγού των έκεί 'Αρμάτων Κ(κυρίου) Γ.Γκούρα πειθόμενος εις τας οδηγίας του ......

Ναύπλιο τή 23 'Ιουλίου 1824

(σελίς 2) όμοιων οριθ . .2603

Προς τον Γεν. Χιλίαρχον Κύριο Δημ.'Ηλία Φλέσια δια να στρατολογήση 200: στρατιώτας και να απέλθη εις το κατά τας Αθήνας ευρισκόμενο στροτόπεδον. (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 16)

Προς τον Γεν. Στρ. και αρχηγό των κατά τάς Αθήνας στρατευμάτων Κ.(ύριον) Γ. Γκούρα.

Κατ' επιταγή τής Σεβ. διοικ.....................έδιορίσθησαν δια να στρατολογήσουν

και εκστρατεύσουν εις το αυτός ο δε κύριος Χριστόδουλος ποριώτης με τριακοσίους, και ο Χιλ. Κ(ύριος) Δ. 'Ηλία Φλέσια με 200 .....'Ιδεάζεστε λοιπόν Γενναιότατε αδελφέ .................. τοποθετών αυτούς όπου και ή χρεία και ο

κίνδυνος το καλεί περί το συμφέρον τής Πατρίδος. είστε(;) υγιαίνων

23 Ιουλ 1824 'Επί, του νώτου: 2604

προς τον Στρ. 'Ιω. Γκούρα (ΓΑΚ, 'Υπ.,Πολ. Φ. 16)

Περίοδος B Αρ. 3047 , Προσωρινή Διοίκησις τής 'Ελλάδος

Το εκτελεστικό Σώμα

Προς το υπουργείο του Πολέμου

Διατάττεται να έφοδιάση το στρατιωτικόν Σώμα του χιλίαρχου Δημητρίου Φλέσια, όστις διετάχθη να έκστρατεύση με διακοσίους εις 'Αττικήν, με μερικαίς τουφεκόπετραις και μ' ένα φόρτωμα φυσέκια....

Τή 24 Ιουλίου 1824 εν Ναυπλίω

(τ.σ.) Ο Πρόεδρος οπροσ: Γεν. Γραμ. (υπογραφαί)

'Εκ του κοταχωρισθέντος ύπ' αριθ. 3248/28 'Ιουλίου, έγγράφου γίνεται δήλον ότι κατά την προς Δερβενοχώρια έκστρατείαν του είχε υπό την οδηγία του και "Κρήτας καπιταναίους"

Προς τον γενικό 'Επιθεωρητήν των στρατευμάτων κύριον Παύλον Παρασκευάν Συνταγματάρχη.

Βεβαιώνοντας τα προγεγραμμένα .....κατά το παρόν κανένα νέον δεν έχομε, οι εχθροί έτραβήχθησαν όλοι εις την Εύοίαν, στρατεύματα ειδικά μας ............... ο

Καπετάν Χριστόδουλος ποριώτης και Καπετάν Δημητράκης φλέσιας ευρίσκονται εδώ εις 'Αθήναι με τούς στρατιώτας των................................

εν'ΑθήναιςΤή ΐ7. Αύγούστου 1824

ΟΜισθοδότης του στρατοπέδου 'Αθηνών

Κωνσταντίνος Σπανόπουλος

(ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 21) 3495

Προς το Σε. 'Εκτελ: Σώμα

"Έσωθεν εγκλείεται "Ίσον καταλόγου στρατιωτικού των υπό την 'Οδηγία τού στρατηγού Δημητρίου Φλέσια, ευρισκομένου ήδη εις την ανατολική 'Ελλάδα 'Εν Ναύπλ: 22: Αυγούστου: Ι824 (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 22) 3785

προς τον: χιλίαρχον Χριστοδ. Ποριώτην

Η προς τήν Σεβ. Διοίκησιν αναφορά σου, ελήφθην εγκαίρως, περί στρατιωτικών μισθών,.........

εν Ναυπλίω : 1η 7βρίου: 1824.

Γενναίο: χιλίαρχο:

3766:"Όμοιο προς τον: Δημήτριο 'Ηλιού Φλέσια.

3767: όμοιο προς τον 'Επιθεωρητή τού στρατοπέδου 'Αθηνών μέ την ιδίαν "Ηλην (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 25)

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1824 το 'Εκτελεστικό δια προβουλεύματος εγκρίνει να προαχθή εις αντιστράτηγο, και ζητεί την "έπίκρισιν" τού βουλευτικού

Στις 14 Σεπ. 1824 το Βουλευτικό εγκρίνει το προβούλευμα τού'Εκτελεστικού και συμφωνεί δια την προαγωγή του εις 'Αντιστράτηγο.

Περιοδ. 'Αριθ. 4701

ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΝ ΣΩΜΑ

Δυνάμει τού Γ.Ν: τού Νομού τής 'Επιδαύρου

Αον Οι υποσημειούμενοι προβιβάζονται εις τοις ακόλουθους βαθμούς

Δημήτριος Φλέσιας εις τον τής 'Αντιστρατηγίας, Νικολάκης Φλέσσας εις τον τής εκατονταρχίας

Βον. Το Υπουργείον τού πολέμου να ενεργήσει την διοταγήν ταύτην Ναύπλιο τή 15 Σεπτεμβρίου 1824 (Τ.Σ.) '0 Πρόεδρος Γεώργιος Κουντουριώτης αναγνώστης σπυλιοτάκης Πανούτσος Νοταράς ο προσ: Γεν: Γραμματεύς (άνευ υπογραφής) (ΓΑΚ, 'Εκτελεστικόν Φάκ. 22)

Από 22 Ιουλίου έως 15 Οκτωβρίου. ανα γρ. 25 τον μήνα δια μισθόν.......Οι αυτοί με τρεις ψυχογιούς δια σιτηρέσιο και l5 παράδες την ήμερα εις το αυτό διάστημα τού καιρού......

(9η καταχώρησις)

'Ο ίατροχειρούργος Χασσάν αγάς........

Αναβαίνουν όλα γρόσια

'Εν Ναυπλίω τή 3 Οκτωβρίου 1824

ο Γεν. Γραμματεύς (Τ.Σ.) Δημ. Τρομάρας (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 31)

(ΓΑΚ, Περ. β αριθ. 4962

Προσωρινή Διοίκησης τής 'Ελλάδος

Προς το Σεβαστούν εκτελεστικό Σώμα Το 'Υπουργείο τού Πολέμου

Πολλάκις ανεφέρθησαν ο εν τή 'Αττική Μισθοδώτης, και φροντιστής περί χτημάτων, και σας εξαπέστειλαν δ' ονομαστικούς καταλόγους των εκείσθε στροτοπεδευόντων αρχηγών, .........προσετέθησαν όμως οι καπετανέοι Χριστόδουλος Ποριώτης και Δημ: Φλέσιας, και Κασμάς Θηβαίος,............ Τούτων όντως εχόντων προτείνει το Υπουργείο να δοθούν γρόσια προς τον μισθοδότην δια 1400: στρατιώτας σχεδόν, κατά την έσωθεν ως έγγιστα σημείωσιν, γρόσια 187,015"6.

επειδή δε εμπεριέχονται εις το ρηθέν στρατόπεδο των 'Αθηνών και οι καπιτανέοι Ποριώτης, και Φλέσιας οίτινες έλαβαν προηγουμένως χρήματα από το Ταμείο δια αυτήν την στρατολογία, να δηλοποιηθεί η ποσότης προς τον μισθοδώτην δια να αφαιρεθή .......

'Εν Ναυπλίω τή 3. 8βρίου 1824 ο υπουργός τού Πολέμου α: παπαγεωργίου

(Τ.Σ.) Ο Γενικός Γραμματεύς

Δημήτριος Ταμάρας (ΓΑΚ 'γπ. Πολ. Φ. 31)

Προς το Σεβαστό εκτελεστικό Σώμα

'0 ύποχιλίαρχος Κ: Πέτρος τζάμης συνεξεστράτευσε μετά τού 'Ανεψιού μου 'Αντιστράτηγου Δημητρίου ήλιού Φλέσια κατά των τάς 'Αθήνας πολιορκούντων έχθρών τής 'Ελλάδος.

'0 ανήρ ούτος έφάνει πολλά γενναίος.............και παρακαλώ να προβιβασθή εις τον βαθμό τής Χιλιαρχίας, ......................μένω με βαθύ σέβας

'Εν Ναυπλίω τή 14: Οκτωβρίου 1824: ο πατριώτης

Γρηγόριος Δικέος (ΓΑΚ, 'Εκτελ. Φακ. 28)

Στά Γεν. 'Αρχεία τού Κράτους, στον ύπ' αριθ. 46 φάκελον τού 'Υπ. Πολέμου, με την ένδειξιν, "'Αχρονολόγητα" υπάρχει: "'Ονομαστικός Γενικός Κατάλογος των αξιωματικών και στρατιωτών τού σώματος τού χιλίαρχου Δημητρίου Φλέσια τού εις την 'Ανοτολικήν 'Ελλάδα" Ο χιλίαρχος Δημήτριος Φλέσιας.

(υπογραφή) Δημήτριος Φλέσιας

Σεβαστό 'Εκτελεστικό

'Η Σεβαστή Διοίκησης με την ύπ' αριθ. 1061: διαταγή τού προσανήκοντος 'Υπουργού μ' έστειλε κατά το παρελθόν έτος εις την επαρχία Πύργου με διακοσίους πενήντα στροτιώτας και με τον Νικήτα Φλέσσαν δια να καθησυχάσω τας τότε διατρεχούσας εις την ρηθείσαν έπαρχίαν ταραχάς και να συλλάβω τούς πρωταιτίους και τούς φονείς.

Τάς (....), τούς πολέμους και τα όσα έδοκίμασα ως γνωστά δεν τα αναφέρω, αλλά τούτο μόνον λέγω, ότι τα οποφασισθέντα από την Σ: Διοίκησιν δια να πληρώσουν οι άνωθεν πρωταίτιοι και φονείς - ποδοκόπια εμού και των στρατιωτών μου προς 25:γρ: έκαστο, τα οποία τότε εξ ιδίων μου έμπροσθεν φανερώς έπλήρωσα, μου λείπουν ακόμη, καθώς οι πρωταίτιοι και οι φωνείς δεν μου τα απεκρίθησαν.

..Έρχομαι λοιπόν ..... έχω έπίτροπόν μου.....

Τή 10: 'Ιανουαρίου τού 1825

Πύργος

ο ευπειθέστατος 'Αντιστράτηγος

Δημήτριος Ήλιού Φλέσιας (ΓΑΚ, 'Εκτελεστικόν Φ. 51)

Κατάλογος των εις διαφόρους επαρχίας ευρισκόμενων στρατιωτικών Σωμάτων εις 'Αρκαδίαν.

Κόλι Σουλιμά

Εις έπαρχίαν Γαστούνης

Δημήτριος Φλέσιας 90 2562 7606

Τή 24: Φεβρ: 1825 Ναύπλιο (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 57) 'Ιωάννης Κωλέττης

Προς το έξοχων υπουργείο των Πολεμικών Τα όσα δεινά δοκιμάζω από τούς στρατιώτας μου Σεβαστή μου Διοίκησης έμπορεί να τα πληροφορηθή υπό τούς εδώ επάλληλους υπουργούς της. Το στρατιωτικό μου Σώμα, το οποίον συνίσταται υπό διακοσίους στρατιώτας έκτος τού ότι θέλει διαλυθή εις την τόσον κρίσιμον αυτήν περίστασιν, ήμπορεί και να με κακοποιήση εκ τής χρηματικής μου αδυναμίας. 'Εγώ υφ' ου κατεξόδευσα το ιδικόν μου όλον, έζήτησα ακολούθως να πληρωθώ δια να δυνηθώ να βασταχθώ, και αντί γρόσια μου δίδονται γράμματα δια να πληρωθώ ύστερον, αλλ' οι Στρατιώται δεν βλέπουν γράμματα, αλλ' ευγάζουν ψυχάς ανθρώπων, επειδή είναι ξυπόλυτοι και γυμνοί!

"Έρχομαι λοιπόν δια τής παρούσης μου να παρακαλέσω δια τού έξοχου υμών υπουργείου την Σεβαστή μου Διοίκησιν δια να μου πληρώση καν (;) εις μετρητά τα τρία ταύτα μηνιαία ότι αλλέως μήτε εγώ ημπορώ να υπάρξω πλέον, μήτε το Σώμα μου να βασταχθή.

Αυτά δε είναι ως ακολούθως.

Μισθός Στρατιωτών διακοσίων από την αη Δεκεμβρίου:

μέχρι αης Μαρτίου:                                   Γρόσια: 15000:

δια πέντε άλογα μας εις ένα μήνα όπου έκαθήσαμε.......εις Πύργον ..150 το όλον δεκαεννέα χιλιάδες:-                    ........... 19850

Ταύτα δε παρακαλώ την Σεβαστήν Διοίκησιν δια τού έξοχου ύμών ύπουργείου να μού πέμψη όσον τάχιστα μέσον τού αυτοθι θείου μου είς μετρητα δια να βασταχθώ μέ το Σώμα μου νά πολεμήσω τούς τούρκους.

τή 25 Φεβρουαρίου: 1825 Εκ Πύργου Ο Εύπειθής πατριώτης

διμήτρηος ήληού φλέσιας (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φακ. 57)

Περ. Γ Αριθ. 5317

Προσωρινή Διοικήσεις τής 'Ελλάδος Το 'Εκτελεστικό Σώμα Προς το υπουργείο τού Πολέμου.

Διατάτετται το 'Υπουργείο τούτο να έπιτάξη τον Δημήτριον ήλιού Φλέσιαν νά στρατολογήση εισέτι τόσους στρατιώτος ώστε να συμπληρωθή από διακοσίους πενήντα, το υπό την οδηγία του στρατιωτικό Σώμα, και να υπέλθη όπου προδιετάχθη.-

Τή 20. Μαρτίου 1825 Ναύπλιον Ο αντιπρόεδρος γηκα Μπόταση αναγνώστης σπυλιοτάκης ΊΙωάννης Κωλέττης Ο Προς: Γενικός Γραμματεύς Δ. Χρηστίδης επί τού νώτου: διαταγή στρατολογίας και εκστρατείας Δημ: ήλιού Φλέσια μέ 250. (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φοκ. 67)

Περ. Γ. Αριθ.4245

Προς τον Γενικόν Φροντιστήν τού στρατοπέδου των Παλαιών Πατρών

Ο Γενναιότατος αντιστράτηγος Κύριος Δημήτριος ήλιού Φλέσιας διετάχθη παρά τής Σεβαστής Διοικήσεως όπως, συμπαραλαβών τούς υπό την οδηγία του διακοσίους στρατιώτας έκστρατεύση είς την πολιορκία παλαιών Πατρών.

Το υπουργείο τούτο σε 'Ιδεάζει τον διορισμό τούτον τής Διοικήσεως, προς οδηγία σου, και έκτέλεσιν των χρεών σου.

'Εν Ναυπλίω τή 20 Μαρτίου 1825

Περ. Γ. Αριθ. 4244

Προς τον Γεννοιώτατον 'Αντιστράτηγον Κύριο Δημήτριον ήλιού Φλέσια Κατ' επιταγή τής Σεβαστής Διοικήσεως, διετάχθη ο Γεν. Φροντιστής τού στρατοπέδου παλαιών Πατρών, να δίδη είς τούς υπό την οδηγία σου διακοσίους στρατιώτας, και προς την Γενναιότητά σου τας αναγκαίας τροφός και σιτηρέσια 'Εν Ναυπλίω τή 20 Μαρτίου 1825

'Επί τού νώτου: ΑριΘ. 4244 / 4245

ο φροντιστής Π. Πατρών να δεχτή ερχόμενο τον Δ. ήλιού Φλέσια ενερ: τή 20 Μαρτίου (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 67) 825 Περ. Γ. Αρι: 5325

Το 'Υπουργείο του πολέμου

Προς το Σεβ: εκτελεστικό Σώμα:-

'Εκ του εσώκλειστου αντιγράφου τής αναφοράς του εξοχότατου υπουργού των 'Εσωτερικών κύριου Γρηγορίου Δίκαιου , προς το ύπουργείον τούτο, εκ μέρους του ανεψιού του Δημητρίου, και του αδελφού του Κ. Νικήτα,........................

"Όσα δε έδοκίμασαν και δοκιμάζουν από τάς ενοχλήσεις και ταραχάς των στρατιωτών των, εκ τής μεγάλης χρηματικής ελλείψεως...............

Το ύπουργείον ............. έγκρίνει την δικαία αίτησιν

Τή 17" Απριλίου 1825 Ναύπλιον

επί τού νώτου: αριθ. 5325

Προς το Σεβ.'Εκτελ. Σώμα. ο άγιος 'Αρχ. Γρηγόριος Δίκαιου , προβάλλει δι' αναφοράς του να γίνη έξοικονόμησις είς τον αδελφόν του Νικήταν και ανεψιόν του, ως υπέρ των Νόμων αγωνισαμένους.

ένεργήθη τή 17 Απρίλη. 1825 (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 74)

Σημειώσεις Φωτάκου: «Έκ τής Τριπολιτσάς έξεστράτευσεν είς Λεοντάριον, (:ο Παπαφλέσσας) και καθ' οδόν απήντησε τον ανεψιό του Δημήτριον 'Ηλίου Φλέσιαν, εις τον οποίον παρήγγειλε πριν αναχωρήση από την πολιορκία των Πατρών, έχοντα και τούτον έως 150 στρατιώτας, Μεγαρείς, Δερβενοχωρίτας και τινάς Σαμποζότας. ...» («Απομνημονεύματα» Εκδ. "Φιλολογικά Χρονικά" σ. 391) 20 Μαΐου 1825 "... και οι έφοδοι έγίνοντο συνεχείς και αδιάκοποι, έως ότου κατόρθωσαν να πηδήσουν μέσα εις τού 'Αρχιμανδρίτου το οχύρωμα. Τούτο ειδών ο ανεψιός του Δημήτριος, έπετάχθη υπό το ιδικόν του οχύρωμα και έτρεξε δια να βοηθήση τον Θείον του, ο οποίος έκινδύνευεν. Τότε ο Φλέσιας τον διέταξε vα γυρίση γλήγορα είς το οχύρωμά του δια νά το κρατήση και ενώ έγύρισεν οπίσω και έπλησίασεν είς το οχύρωμα του ηύρε τούς Τούρκους μέσα είς αυτό. εκεί δε κτυπών και κτυπούμενος υπό πολλών Τούρκων έχάθη και αυτός και οι στρατιώται του οι οποίοι δεν ήξεύρομεν πόσοι ήσαν, και αν απ' αυτούς έσώθησαν κι πόσοι. (Φωτάκος σελ. 39

Είς το έργον του "Βίοι Πελοποννησίων ανδρών" έκδ. "Φιλολογικά Χρονικά" 1960, σελ. 48, ο αυτός Φωτάκος γράφει τα έξής:

"ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΗλΙΟΥ ΦΛεΣαΣ Ούτος υπήρξε στρατιωτικός και υπηρέτησε την πατρίδα ως τοιούτος, παρακολουθών πάντοτε τον μεγαλουργό 'Αρχιμανδρίτη Φλέσιαν. Έπεσε δε μαχόμενος κατά την εν Μανιάκι ένδοξο εκείνη μάχη, διότι καθ' ήv ώρα οι Τούρκοι πήδησαν είς το οχύρωμά τού θείου του και έλιανίζοντο μέ τα σπαθιά, ούτος δια νά προφυλάξη τον θείον του να μη τον σπαθίζουν οι Τούρκοι, τον αγκάλιασε και ούτως έπεσαν και οι δύο μαζί."

Στις 17 'Ιουλίου 1825, ο αδελφός του 'Ιω. 'Ηλ. Φλέσιας υπέβαλε προς εκκαθάριση λογαριασμούς εξόδων, του βιογραφούμενου, κατά διάφορους εκστρατείας. (ΓΑΚ, 'Υπ. Πολ. Φ. 106)

Περίοδος: Γ'Αρ.: 2329

Προσωρινή Διοίκησης τής 'Ελλάδος

Το υπουργείο τής Οικονομίας Προς το 'Εθνικό Ταμείο.

Διευθύνεται αυτόθι ο κύριος 'Ιωαννης 'Ηλιού Φλέσιας δια να πληρώση γρόσια είκοσι πέντε χιλιάδες. αρ: 25000: δια το εν τρίτον τής Β: δόσεως των προσόδων τής Νήσου Σάμου. τα οποία λογίζονται δια το άτομο τού μακαρίτου Δημητρίου 'Ηλιού Φλέσια, όντος είς των ενοικιαστών τής Νήσου τούτης.

τή: 25: Αυγούστου 1825: Ναύπλιον

Ο υπουργός τής Οίκονομίας (υπογραφή δυσανάγνωστος)

Τ.Σ. Ο Γεν: Γραμματεύς Νικόλαος Οικονόμου

Στις 31 Αυγούστου 1825 ο αδελφός τού 'Ιω. 'Ηλ. Φλέσια ζητούσε μέ αναφορά του, να διαταχθή ο γραμματεύς του βιογραφούμενου να παραδώση τα κατάστιχα των λογαριασμών του Δημ. Η. Φλέσια δια νά γίνη εκκαθάρισης αυτών, να εγκριθούν από το 'Υπουργείο και να δοθούν στην οικογένεια του εθνομάρτυρας τα όσα έδικαιούτο.

(ΓΑΚ, 'Υπ. 'Αστυν. Φ. 17)

Προς τον κύριο 'Ιωάννη 'Ηλιού Φλέσιαν

'Επειδή ή διορισθείσα επιτροπή να θεωρήσει την διαφορά την αναμεταξύ του μακαρίτου αυτάδελφου σου Δημητρίου και 'Αναγνώστου Λογοθετοπούλου ανέφεραν είς το 'Υπουργείο τούτο ότι έμεναν ο αδελφός χρεώστης δια μισθούς και σιτηρέσια των στρατιωτών αυτού γρόσια 2.060:

Διατάττεσοι να πλήρωση είς αυτόν την ποσότητα αυτήν κατά την απόφασιν τής επιτροπής ως κληρονόμος του αυτάδελφου σου, επειδή είναι μισθοί παλαιοί και στενοχωρείται όχι ολίγον καθ' έκαστη οπό τούς στρατιώτας του. Το 29 Σεπτεμβρίου 1825 'Εν Ναυπλίω.

('Εκ του 'Αρχείου αντιγράφων Μ.Η. Φερέτου)

Οί αδελφοί του 'Ιωάννης, Παναγιώτης και 'Ηλίας διά τής από 14 Νοεμ. 1846 αίτήσεώς των προς την επί του αγώνος εξεταστική επιτροπή αναφέρουν περί τής δράσεως του πατρός των 'Ηλία και Άξιος του πατρός μας υιός φαινόμενος ο αδελφός μας Γεώργιος ............"Έτερος αδελφός μας Δημήτριος μέτοχος των

πατρικών αρετών προεκινδύνευσεν είς όλες τας ανωτέρω, ως και αλλαχού συναφθείσας μάχες, πεσών ενδόξως είς την εν Μανιακίω αίμοτηράν και πεισματώδη διότι ένόμισεν ανάξιον του χαρακτήρας του "Έλληνος να υποχωρήσει μολονότι μέγα μέρος του ύπ' αυτόν σώματος αποδειλιάσαν προς την τρομερά πραγματική του εχθρού δύνομιν εγκατέλειψε τας τάξεις του.

Αυτά τα τρία θύματα προσέφερε είς τον Βωμό της έλευθερίας ο οίκος μας........

1850 in Πολιανή, Καλαμών.

Notes for Κωνσταντίνος Ηλίας Φλέσσας:

Αναφέρεται στο γενεαλογικό δένδρο του Peter Dickson (Δικαίου) απο την Αμερική

Στα ΓΑΚ στο Αρχείο των αριστείων έχει παρασημοφοριθεί με αριστείο. Θα ψαξω να βρω περισσότερες λεπτομέρειες.

Notes for Γεώργιος Ηλίας Φλέσσας:

Σημειώσεις ΓΕΏΡΓΙΟΣ ΗΛΊΑΣ ΦΛΈΣΣΑΣ:

Ανεψιός του Παπαφλέσσα, γεννηθείς εν Γαρδικίω των Καλαμών τώ 1798. "Ελαβεν μέρος εις την άλωσιν των Καλαμών, εις την μάχην της Τριπόλεως, εις την μάχην του Βαλτετσίου και την άλωσιν του Ναυπλίου τώ 1822, καθ' ήν εφονεύθη ηγούμενος εκατόν Μεσσηνίων.

Φλέσσας Γεώργιος τού 'Ηλία

'Αναφέρεται σέ κατάλογο ανδρών τού 'Ιωάννου Νικήτα Φλέσσα (βλ. έφημ. "ΗΧΩ ΤΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ" 12 Μα'iou 1966) Υίός, τού, αδελφού τού Παπαφλέσα, 'Ηλία

'Εγεννήθη το 1798

Νοέβριος 1822 μετέχων τής πολιορκίας τού Ναυπλίου, ήγούμενος 150 Μανιατών, έπεσε πρό τού Ναυπλίου κατά τήν άλωσί του. .

Οι 'Ιωαννης, Ποναγιώτης καί 'Ηλίας, 'Ηλία Φλέσσα σέ αίτησί τουςαπο14 Νοεμβρίου 1846, προς τήν έπί τού αγώνος έξεταστικήν έπιτροπήν, μεταξύ άλλων αναφέρουν "... "Αξιος τού πατρός μας υιός φαινόμενος o αδελφός μας Γεώργιος παρηκολούθησεν είς όλας τάς ανωτέρω μάχας τον πατέρα μας, μετα τον θάνατον τού οποίου λαβών τήν αρχηγίαν έπολέμησεν ένδόξως, είς το Δερβενάκι τού "Αργους μετά τού Δράμολη, προσενεγκών έαυτόν θύμα τής έλευθερίας κοτά τήν έκπορθησιν τού Ναυπλίου ...."

Σέ πιστοποιητικό έκδοθέν "έν Καλάμαις τή 12 'Ιουνίου 1865" ύπό 'Αντωνίου Μαυρομιχάλη διαβάζουμε:"... ο ποτέ Γεώργιος Ηλ. Φλέσσας απ' αρχής τού ύπέρ ανεξαρτησίας τής πατρίδος ίερού αγώνος δράξας τά όπλα έδραμε κατα τών έχθρών τής πατρίδος καί παρευρέθη ώς πλαρχηγός είς τας μαχας Καρυταίνης, Βαλτετσίου, Δερβενακια κατά τού Δράμαλη καί ώς είς τών τεσσαρων οπλαρχηγών απ' αρχής τής πολιορκίας Ναυπλίου μέχρι τής πτώσεώς του δείξας οπαραδειγμάτιστον γενναιοτητα ..." ήμερομηνία ύπογραφή

Notes for Ηλίας Ηλίας Φλέσσας:

Φέρει τ' όνομα του πατέρα του που σκοτώθηκε στην άλωση της Τρομπολιτσάς το 1821.